Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

9413  odsłona

Dorota Szumigalska: Zaburzenia w rozwoju mowy u dzieci

Dorota Szumigalska

ZABURZENIA ROZWOJU MOWY U DZIECI

Okres przedszkolny to bardzo ważny okres w rozwoju i kształtowaniu się mowy dziecka. W logopedii nazwany jest on okresem swoistej mowy dziecięcej i jest ostatnią fazą kształtowania się mowy. Mimo że dotyczy on wieku przed­szkol­nego, nie można mówić, że obejmuje on jednolitą pod względem rozwoju mowy grupę dzieci. W tej zróżnicowanej pod względem rozwoju mowy grupie są dzieci, które zaczęły mówić wcześnie i wymowa ich była od początku prawidłowa, są takie, które zaczęły mówić z opóźnieniem, ale wymawiały popraw­nie poszcze­gólne głoski, są dzieci, które zaczęły mówić we właściwym czasie, ale ich wy­mowa była długo nieprawidłowa, niewyraźna i takie, które zaczęły mówić z opóźnieniem i długo wymawiają wadliwie cześć lub nawet wszystkie głoski. Dzieci z trzech ostatnich przytoczonych grup to dzieci, u któ­rych rozwój mowy przebiega nieprawidłowo.

Nieprawidłowości rozwoju mowy dziecka mogą dotyczyć zakłóceń rozwoju jak i zaburzeń. Nasuwa się zatem pytanie, kiedy mówimy o zaburzeniu rozwoju mowy, a kiedy o zakłóceniu, które jest jedynie normalną odmianą rozwoju. Rozróż­nienie tych pojęć jest niezwykle ważne, ponieważ u dzieci mogą wystą­pić różne odstępstwa od normy, które nie zawsze muszą mieć podłoże patologiczne.

O zakłóceniu rozwoju mowy można mówić wówczas, gdy nie stwierdza się żad­nych przyczyn somatycznych i psychicznych. Zakłócenie nie jest zjawis­kiem patologicznym, a tylko przejawem dysharmonii rozwoju, wolniej­szego tem­pa doj­rzewania układu nerwowego lub niekorzystnego wpływu środowiska. Ma charak­ter przejściowy i nie prowadzi do trwałych zmian (zaburzeń mowy). Jest zjawi­skiem ustępującym samoistnie bez konieczności interwencji specjalisty.

Wykaz objawów sugerujących występowanie zakłóceń rozwoju mowy:

  • okres fizjologicznej niemoty może się wydłużyć od 15 miesięcy do 3 lat,
  • dziecko posiada skromny zasób słów,
  • występują wady artykulacyjne,
  • dłuższe wyrazy są redukowane do jednej lub dwóch sylab,
  • dzieci bardzo długo posługują się pojedynczymi słowami lub zda­niami dwu-, trzy-wyrazowymi z licznymi agramatyzmami.

Sformułowanie zaburzenie sugeruje patologiczny charakter obserwowanego zjawiska. Mowa najczęściej rozwija się na nieprawidłowym podłożu tzn. nie ma warunków anatomicznych ani psychoneurologicznych do jej rozwoju. Zaburzenia rozwoju mowy mogą wystąpić jako zaburzenia wtórne w stosunku do innych zabu­rzeń rozwojowych (zaburzenia słuchu, upośledzenia umysło­wego, defektów strukturalnych) lub zaburzenia pierwotne (np. afazja rozwojowa, specyficzne zabu­rzenia artykulacyjne), a także jako jedne z wielu objawów rozległych zespo­łów zaburzeń (np. autyzmu dziecięcego, zaburzeń dezintegra­cyj­nych).

Symptomy sugerujące występowanie zaburzeń mowy:

  • brak rozwoju mowy,
  • zatrzymanie rozwoju mowy,
  • zahamowanie rozwoju,
  • regres do wcześniejszych etapów rozwojowych.

Zaburzenia rozwoju mowy mogą obejmować ekspresję jak i percepcję języ­kową. Rozgraniczenie tych nieprawidłowości rozwoju mowy dziecka jest bardzo trudne, bowiem nie istnieje wyraźna granica pomiędzy zaburzeniami mowy a przejściowymi formami zakłóceń procesu rozwojowego. Z tego względu proces diagnostyczny wymaga niekiedy długiej obserwacji oraz zebrania wielu informa­cji o dziecku (przebieg ciąży, porodu, przebyte choroby, rozwój psychomoto­ryczny itd.), a także wielu badań specjalistycznych (neurologicz­nych, audio­lo­gicz­­nych, psychologicznych). Bywa tak, że określenie charakteru zjawiska – czy ma podłoże patologiczne czy też nie, jest możliwe dopiero po ukończeniu przez dziecko 5 lat. Jeżeli opóźnienie rozwoju mowy przedłuża się poza tę gra­nicę wiekową, wskazuje to na zaburzenie, a nie zakłócenie procesu rozwojowego.

Nauczyciela przedszkola powinna cechować „wrażliwość logopedyczna”, dzięki której powinien on sprawnie wychwytywać nieprawidłowości w rozwoju mowy swoich wychowanków. Wczesna wykrywalność wszelkich nieprawidło­wo­ści i opóźnień w rozwoju mowy oraz objęcie tych dzieci opieką logo­pedycz­ną ma bardzo istotne znaczenie dla dalszego etapu kształcenia. Brak pełnej sprawności w posługiwaniu się mową, jaką dziecko powinno osiągnąć właśnie w okresie przed­szkolnym, wpływa niekorzystnie na naukę pisania i czytania, opóźnia roz­wój umysłowy a także może być podłożem do kształtowania się ujemnych cech osobowości takich jak: nieśmiałość, poczucie mniejszej wartości, zamykanie się w sobie. Należy jeszcze podkreślić, że zakłócenia nie mają żadnych konsekwencji dla dalszego rozwoju natomiast zaburzenia nie pozostają bez konsekwencji dla ogólnego dalszego rozwoju dziecka. Jeśli nawet dzieci z zaburzeniami rozwoju mowy osiągną prawidłowy poziom rozwoju umiejętności językowych, w póź­niej­szym czasie mają liczne dodatkowe problemy np. zaburzenia emocjo­nalne, zaburzenia w kontaktach inter­personalnych itp.


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2003/2004

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”