Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

22908  odsłona

Dorota Zamkowska: Metody aktywne w pracy nauczyciela polonisty

Opracowała mgr Dorota Zamkowska
nauczyciel mianowany języka polskiego
Gimnazjum nr 26 w Szczecinie

METODY AKTYWNE W PRACY NAUCZYCIELA POLONISTY
— praca w grupach

Współczesna metodyka nauczania języka polskiego uwzględnia metody aktywizujące ucznia do samodzielności i wzmożonego wysiłku. W scenariuszach lekcji przewidziano między innymi następujące metody:

— analiza SWOT, — portfolio,
— burza mózgów, — praca pod kierunkiem,
— debata korespondencyjna, praca w grupach,
— drama, — praca z mapą,
— debata „za” i „przeciw”, — praca z podręcznikiem,
— drzewko decyzyjne, — projekt,
— dyskusja, — wywiad,
— grafitti, — wycieczka,
— mapa nieba, — metoda sytuacyjna,
— mapa pojęć, — metoda symulacji,
— metaplan, — piramida priorytetów,
— metoda biograficzna, — po nitce do partnera,
— metoda projektu, — wykład,
— opis, — rozmowa nauczająca,
— opowiadanie, — ranking diamentowy.

Przedstawione metody pozwalają na kształcenie takich umiejętności jak:

  1. Planowanie, organizowanie i ocenianie własnej nauki, przyjmowanie za nią coraz większej odpowiedzialności.
  2. Skuteczne porozumiewanie się w różnych sytuacjach, prezentacji własnego zdania z uwzględnieniem poglądów innych osób.
  3. Poprawne posługiwanie się językiem ojczystym.
  4. Efektywne współdziałanie w zespole.
  5. Podejmowanie indywidualnych i grupowych decyzji.
  6. Rozwiązywania problemów w sposób twórczy.
  7. Poszukiwanie, porządkowanie i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł.

Dzięki stosowaniu metod aktywnych uczniowie potrafią:

  • definiować,
  • klasyfikować,
  • analizować,
  • syntetyzować,
  • dyskutować,
  • bronić własnych argumentów,
  • wyrażać własne poglądy,
  • oceniać siebie i innych,
  • słuchać i szanować poglądy innych,
  • myśleć twórczo i krytycznie,
  • wyszukiwać słabe i mocne strony postaci, zdarzeń, sytuacji itp.,
  • współpracować ze sobą,
  • negocjować, rozwiązywać twórczo problemy.

Wiele z podanych wyżej metod aktywizujących wymaga, by podstawową jednostką organizacji zespołu klasowego była mała grupa. Każdemu nauczycielowi zależy, aby ich wychowankowie nie tylko zdobyli określony zasób wiedzy, ale także czuli się na ich lekcjach dobrze i bezpiecznie, potrafili myśleć twórczo, śmiało dzielili się swoimi doświadczeniami, byli aktywni i chętni do pracy. Na pewno praca małych grup z wykorzystaniem metod aktywizujących dobrze wpłynie na stosunki interpersonalne, ale też na rozwój całej społeczności klasowej i rozwój poszczególnych uczestników tej grupy.

PRZEBIEG PROCESU DYDAKTYCZNEGO
REALIZOWANY METODAMI AKTYWNYMI

  • Realizacja wymagań programowych dostosowanych do możliwości uczniów.
  • Przełożenie celów nauczyciela na konkretne umiejętności uczniów.
  • Dostosowanie metod nauczania do stylów uczenia się uczniów.
  • Wywoływanie motywacji poznawczej uczenia się.
  • Zachęcanie uczniów do aktywności poprzez współpracę w grupie.
  • Stała ekspozycja efektów pracy uczniów na ścianach klasy.
  • Komunikacja dwustronna.
  • Nagradzanie niezależnego myślenia.
  • Postawa partnerska w kontaktach nauczyciel — uczeń.
  • Okazywanie sympatii.
  • Zachęcanie do współpracy.
  • Nacisk na doświadczenie, przeżycie, rozumienie.
  • Luźna atmosfera na lekcji.
  • Nawyk udzielania informacji zwrotnej.
  • Rozwijanie mocnych stron ucznia.
  • Jasne kryteria oceny ucznia.
  • Współprowadzenie lekcji przez uczniów.

ZASADY TWORZENIA I PRACY W  MAŁYCH GRUPACH

  1. Przed podziałem klasy na grupy należy zapoznać uczniów z celami i korzyściami tej formy pracy.
  2. Dokonanie podziału klasy na grupy (3-, 4-, 5-osobowe w zależności od potrzeb) /zasady podziału mogą być różne w zależności od charakteru i rodzaju pracy/. Uczniowie mogą się dobrać sami, można zasugerować strukturę grupy, biorąc pod uwagę poziom intelektualny, ważne jest też, by uczniowie byli dobrani pod względem emocjonalnym.
  3. Przed przystąpieniem do pracy nauczyciel powinien określić sposób oceniania /ocenę może otrzymać cały zespół lub tylko prezenter/.
  4. Wyboru reprezentanta grupy należy dokonać po zakończeniu pracy, ponieważ wcześniejsze wskazanie ucznia — sprawozdawcy może spowodować, że reszta grupy poczuje się zwolniona od odpowiedzialności za pracę i większość wysiłku spadnie na „wybranego”.
  5. Należy wymagać, by wszyscy w trakcie pracy robili notatki (jeżeli notatki są potrzebne).
  6. Nauczyciel powinien precyzyjnie określić zadania do wykonania.
  7. Zadania dla grup mogą być identyczne bądź dla każdej inne. Zależne jet to od tematyki i celów zajęć.
  8. W przypadku, gdy uczniowie będą musieli korzystać z różnych źródeł informacji, należy wcześniej przygotować stosowne pomoce.
  9. Przed przystąpieniem do pracy uczniowie muszą wiedzieć, ile czasu mają na wykonanie zadania.
  10. Wcześniej należy też ustalić sposób prezentacji pracy grupy.
  11. Podczas pracy w zespołach nauczyciel powinien obserwować uczniów, odpowiadać na pytania, naprowadzać, udzielać instrukcji.
  12. Po prezentacji efektów pracy nauczyciel komentuje i ocenia pracę poszczególnych grup według jasnych i precyzyjnych kryteriów.

UWAGI DLA UCZNIÓW PRACUJĄCYCH W GRUPACH:

  • każdy musi słuchać swoich kolegów,
  • każdy angażuje się w pracach grupy,
  • każdy może poprosić o pomoc, jeśli takiej potrzebuje,
  • każdy ma prawo do własnej wypowiedzi,
  • grupa wybiera „strażnika czasu” — osoba ta kontroluje czas potrzebny do wykonania pracy,
  • grupa wybiera — jeśli nauczyciel wyrazi zgodę — sekretarza, czyli osobę zapisującą wyniki pracy,
  • grupa wybiera lidera, który zadba o sprawy organizacyjne /pomoce, porządek, kontakt z nauczycielem/.

JAK RADZIĆ SOBIE Z UCZNIAMI PRZESZKADZAJĄCYMI?

  1. Jeśli uczeń nie chce pracować w grupie i demonstruje to przeszkadzając, nie należy go zmuszać, by dołączał do którejś z grup. Lepiej będzie pozwolić mu na pracę indywidualną w wydzielonym miejscu.
  2. W przypadku, gdy źle zachowuje się cała grupa, lepiej podejść do niej, niż napominać głośno z drugiego końca klasy. Należy wyjaśnić przyczynę załamania dyscypliny. Powodem hałasu może być np. niezrozumienie tematu, nieradzenie sobie z jakimś problemem.

Podsumowanie

Jak już na wstępie wspomniałam, większość metod aktywnych zasadza się na pracy grupowej. Oczywiście cała klasa powinna być zintegrowana i mieć motywację do aktywnej pracy. Powinna dobrze komunikować się i umiejętnie korzystać ze swoich wiadomości, dopiero wówczas można zastosować z powodzeniem pracę w grupach. Udział każdego ucznia w grupie może mieć różny wkład. Uczeń mniej zdolny bardziej zaangażuje się w pracę grupy, jeżeli znajdzie sposobność wciągnięcia się w dochodzenie do celu zadania, niż gdyby miał pasywnie słuchać nauczyciela, przepisywać bezmyślnie z tablicy lub mechanicznie uzupełniać ćwiczenia — co ma często miejsce na lekcji tradycyjnej. Obecność w grupie ucznia słabszego oznacza dla innych konieczność wyjaśniania, a to pogłębia ich wiedzę. Poza tym praca w małych grupach stwarza możliwość kształcenia umiejętności współpracy, kultury i organizacji pracy, co niewątpliwie przyda się w dorosłym życiu wychowanków. Sama chętnie korzystam z tej formy prowadzenia zajęć i obserwuję lekcje pełne życia, zaangażowanych uczniów. Dzięki pracy w małych grupach mogłam dotrzeć do tych uczniów, z którymi nie miałam zbyt wielu kontaktów.

Niżej podaję projekt lekcji z wykorzystaniem metod aktywizujących.

[treść scenariusza wraz z powyższym tekstem znajduje sie w pliku pdf, który można pobrać ze strony Autorkiprzyp. redakcji]


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2003/2004

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”