Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

9319  odsłona

Elżbieta Sendera: SPOSOBY ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW MIĘDZY WYCHOWANKAMI

ELŻBIETA SENDERA

 

SPOSOBY ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW MIĘDZY WYCHOWANKAMI

 

 

  W potocznym rozumieniu konflikty interpersonalne mają wyłącznie negatywny wpływ na jednostkę. Na pewno  jest tak w sytuacjach gdzie dominuje walka, zachowanie wrogie, ekspansywne, wyzwalające różne formy agresji, zmierzające do podporządkowanie sobie partnera lub jego zniszczenia. Dlatego stają się one niejednokrotnie przyczyną zaburzeń emocjonalnych czy charakterologicznych.

  Jednak z drugiej strony dyskusja czy spór mogą być przykładem dającym możliwość zmniejszenia czy zlikwidowania sprzeczności, a także racjonalnego przedstawienia problemu i znalezienia najlepszego w danych warunkach  rozwiązania. Konflikty rodzą się pod wpływem sprzeczności, rozbieżności wynikającej z różnic pomiędzy ludźmi. Ujawnienie tych odmienności jest wyrazem indywidualności, dlatego konflikty są nieuniknione.

   Konflikty interpersonalne dzieci w wieku przedszkolnym nabierają szczególnego wyrazu ze względu na ich właściwości rozwojowe. Dynamika rozwojowa przejawia się w :

  • -bardziej precyzyjnym procesów wolicjonalno-dążeniowych. Dziecko potrafi stawiać sobie odległe cele i dążyć do ich realizacji. W momencie napotkania trudności dochodzi nieraz do starcia woli jednego dziecka z drugim;
  • -niedoskonałej jeszcze w tym okresie  kontroli emocjonalnej, która często przybiera postać agresji;
  • -przedkładaniu przez dziecko celów indywidualnych nad celami ponadosobistymi;

    Wszystkie te właściwości rozwojowe dzieci a także fakt, że na terenie przedszkola następuje zderzenie rozmaitych cech charakteru dzieci, ich poziomu inteligencji, wiedzy i sprawności powoduje, że konflikty pomiędzy nimi są na porządku dziennym.

  Z badań wynika, że motywami powodującymi konflikty w środowisku dzieci są w kolejności:

  1. Motyw posiadania- wiąże się z chęcią dysponowania w danym momencie pewnym przedmiotem np. zabawką, który albo jest potrzebny do osiągnięcia przez dziecko celu, albo wynika z potrzeby naśladowania. Podłożem takiego zachowania  może też być zawiść o przedmiot.
  2. Motyw bezwzględnego respektowania ustalonych reguł gier i zabaw. Każde odstępstwo od reguły jest powodem do wszczęcia konfliktu.
  3. Motyw obrony własnych praw lub racji. Wynika on z określonej świadomości moralnej, z tego iż dostrzega ono prawo do obrony własnego zdania.
  4. Motyw dominacji, który wynika z rywalizacji pomiędzy dziećmi. Wypływa z chęci górowania nad innymi. Jest to rywalizacja o pozycję społeczną w grupie, o prawo do przewodzenia, narzucania swojej woli innym.

   Rozładowywanie, łagodzenie konfliktów a także zapobieganie im jest nieodłącznym składnikiem procesu dydaktyczno- wychowawczego. Trudno mówić o „ złotym środku”, idealnym w każdym sporze. Należy rozpatrywać każdą sytuację konfliktową indywidualnie. Podstawowym warunkiem zapewniającym ograniczenie nieporozumień jest postawa nauczyciela, jego znajomość wychowanków, zrozumienie indywidualnych potrzeb dziecka. Należy ustalić określone reguły, sposób postępowania, najlepiej wspólnie z dziećmi, wyjaśnić je i systematycznie przestrzegać. Niewątpliwie jest to trudne zadanie. Dzieci korzystają ze wspólnych urządzeń, pomocy, zabawek.  Każde z nich jest indywidualnością, zaś sfera emocjonalna zdecydowanie góruje w reakcji na daną sytuację. Dlatego należy dążyć do zmniejszenia ilości konfliktów w grupie poprzez:

  • odpowiednie zorganizowanie warunków zewnętrznych,
  • wyrabianie u dzieci, na poziomie dla nich dostępnym, umiejętności oceny własnego postępowania, 
  • udział dzieci w  ustalaniu reguł gier, zabaw,
  • wyrabianie umiejętności likwidowania konfliktów przez same dzieci,
  • stwarzanie serdecznej, życzliwej atmosfery, rozumienie potrzeb innych.

   Zasadniczym sposobem reagowania w sytuacjach konfliktowych jest bezpośrednia agresja fizyczna (uderzenie ręką, pięścią, kopanie, szarpanie, popychanie i td.) oraz bezpośrednia agresja werbalna (krzyk, przezywanie). Przyczyny występowania agresji są rożne. Jednym z powodów jej występowania może być istnienie w otoczeniu dzieci modeli przejawiających to zachowanie np. rodzic, bohater filmowy, rówieśnik. Inną przyczyną agresji może być deprywacja podstawowych potrzeb dziecka: potrzeby miłości, czułości, szacunku, bezpieczeństwa. Agresja bywa także narzędziem umożliwiającym osiągnięcie celu i wynika z dotychczasowych doświadczeń życiowych. Dziecko bowiem ma okazję przekonać się nieraz, że przejawiając złość i agresję uzyskuje to co chce. Istnieje także teoria, że agresja to instynkt niezbędny do życia, który umożliwia zaspokojenie potrzeb człowieka, skłania do obrony przed atakiem, utrzymanie dotychczasowego stanu posiadania. Nagromadzona agresja w myśl powyższej koncepcji musi znaleźć ujście.  Jednak powinna być rozładowana w sposób akceptowany społecznie i tak ukierunkowana, aby nie była ona walką przeciw innym ludziom, ale z nimi i dla nich.

  Niektóre sposoby wyrażania, kontrolowania i rozładowywania agresji podają: W.J. Kiedler, A. Kozłowska „Zaburzenia emocjonalne u dzieci w wieku przedszkolnym”, Z. Skorny „Proces socjalizacji dzieci i młodzieży”, J. Grochulska „Agresja u dzieci”, D.T. Maclay „Psychoterapia dzieci”.

Podkreślają oni konieczność rozwijania u dzieci kompetencji w zakresie pozytywnej emocjonalnej ekspresji. Ćwiczenia proponowane  w tym  obszarze mają dwa zasadnicze zadania:

  • poszerzenie słownictwa związanego z emocjami,
  • pokazanie dzieciom źródeł swoich uczuć, pomoc w ich zrozumieniu.

Na przykład odgadywanie emocji przedstawionej na ilustracji, wyrażanie tej emocji przez mimikę, układ ciała itd.

Wielu autorów np. A. Kozłowska zwraca uwagę na znaczenie muzyki w rozładowywaniu emocji i napięć. Forma ta polega na wyrażaniu emocji powstałych w trakcie słuchania muzyki np. poprzez taniec, ruch , rysunek.

Odreagowaniu stanów napięcia emocjonalnego sprzyja również inscenizowanie przez dzieci sytuacji konfliktowych przy użyciu pacynek, lalek czy innych rekwizytów.

Terapeutyczną rolę spełnia  także rysowanie i malowanie. W trakcie tych czynności dziecko koncentruje się na nich zapominając o problemach i stresie. Czasem w rysunku dziecko odzwierciedla trudne, sporne sytuacje a to zmniejsza napięcie.

 Należy pamiętać, że kryteria dobra i zła muszą być jasno i precyzyjnie określone. Dzieci muszą znać te kryteria. Nauczyciele powinni uczyć dzieci technik i sposobów rozwiązywania konfliktów, umiejętności kompromisu, negocjacji tak aby dzieci próbowały samodzielnie rozwiązywać swoje spory bez uszczerbku dla zdrowia swojego i innych.


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2002/2003

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”