Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

46390  odsłona

Małgorzata Kumor: Sieć wodna mezoregionu Obniżenie Górnej Warty

Małgorzata Kumor

Scenariusz zajęć terenowych:
„Sieć wodna mezoregionu Obniżenie Górnej Warty”

 

Program: Stowarzyszenie Oświatowców Polskich DKW-4014-167/99.

 

Hasło programowe: Region, w którym mieszkam.

 

CELE KSZTAŁCENIA w kategoriach operacyjnych:

POZIOM WIADOMOŚCI:

  • uczeń zna pojęcie „region”,
  • uczeń pozna miejsce „Małej Ojczyzny” w „Ojczyźnie-Polsce” oraz
  • Europie,
  • uczeń pozna charakter wód powierzchniowych regionu.

 

POZIOM UMIEJĘTNOŚCI:

  • uczeń potrafi wykonać ćwiczenia w terenie:
    1. zorientować za pomocą kompasu szkic terenu,
    2. zidentyfikować na mapie elementy krajobrazu,
      zaobserwować charakter wody bieżącej na przykładzie rzeki Warty
      i jej dopływu potoku Kozaczka,
    3. rozpoznać i nazwać elementy doliny.

POZIOM ROZUMIENIA:

  • uczeń rozumie związki i zależności pomiędzy elementami środowiska.

POSTAWY:

  • uczeń wyrabia umiejętność aktywnego badania,
  • uczeń utwierdza się w przekonaniu o potrzebie zachowania walorów przyrodniczych (atrakcji przyrodniczych) regionu.

TYP LEKCJI: lekcja o wielu momentach nauczania

CZAS TRWANIA: 3 godziny lekcyjne

PRZEZNACZENIE: klasa III gimnazjum

FORMA ZAJĘĆ: zajęcia w terenie, zajęcia w grupach (trzy grupy wykonujące te same ćwiczenia).

METODY: pogadanka wstępna, wprowadzająca do zajęć terenowych — nawiązanie do pracy domowej przygotowanej wcześniej; zajęcia w terenie — ćwiczenia.

ŚRODKI DYDAKTYCZNE:

  • karta pracy z pracą domową (1),
  • karta z siecią wód Polski (2),
  • szkic topograficzny regionu (3),
  • kompasy,
  • przyrządy do ćwiczeń: taśma miernicza, pływaki — krążki drewniane z chorągiewką, stopery lub zegarki z sekundnikiem, sznurek z ciężarkiem, próbnik na wodę — słoik ze sztywnym drutem, próbka kontrolna z wodą destylowaną, papierki wskaźnikowe, instrukcja do ćwiczeń (4) oraz karta pracy (5): elementy krajobrazu (ćw. 1), pomiar głębokości (ćw. 2), pomiar szybkości przepływu wody — F (ćw.3), szerokość koryta i schemat doliny (ćw. 4), kierunek nurtu (ćw. 5), badanie przezroczystości, zapachu i pH wody — CH (ćw. 6).

F — korelacja z fizyką,                     CH — korelacja z chemią

 

 

 

 

 

 

 

 

 

OGÓLNY PLAN LEKCJI:

I.          Część wstępna — w klasie; przejście w teren,

II.       Część właściwa — ćwiczenia w terenie,

III.     Część końcowa (rekapitulacja).

 

 

PRZEBIEG ZAJĘĆ:

I. Planowanie i przygotowanie.

  • lekcja musi być wcześniej zaplanowana z uwagi na konieczność połączenia zajęć w klasie, przejścia w teren oraz ćwiczeń w terenie, istotne jest również przypomnienie uczniom o warunkach bezpieczeństwa w trakcie wykonywania ćwiczeń i przygotowaniu odpowiedniego stroju i obuwia,
  • przygotowanie odpowiedniej ilości kompasów,
  • przygotowanie odpowiedniej ilości przyborów do ćwiczeń (taśma miernicza, pływaki — krążki drewniane z chorągiewką, stopery lub zegarki z sekundnikiem, sznurek z ciężarkiem, próbnik na wodę — słoik ze sztywnym drutem, próbka kontrolna z wodą destylowaną, papierki wskaźnikowe)
  • przygotowanie kserokopii materiałów dla uczniów (kart pracy i instrukcji do ćwiczeń).

II. Przeprowadzenie.

  • nauczyciel w klasie przeprowadza pogadankę wstępną, nawiązując do przygotowanej przez uczniów pracy domowej.
    Wyniki pracy domowej mają doprowadzić do ustalenia miejsca „Małej Ojczyzny” w „Ojczyźnie-Polsce” i Europie (1).
    Wspólnie z nauczycielem uczniowie przypominają pojęcie „region” identyfikując je z węższym nieco pojęciem „Mała Ojczyzna”,
  • nauczyciel informuje uczniów o rodzaju zajęć i dzieli klasę na grupy,
  • nauczyciel rozdaje grupom ryciny z konturem z siecią wód Polski i prosi o zaznaczenie tego odcinka rzeki Warty, który będzie przedmiotem ćwiczeń (2),
  • przejście w teren przygotowany do ćwiczeń, w czasie przejścia uczniowie obserwują elementy krajobrazu,
  • na miejscu ćwiczeń nauczyciel prosi o wypełnienie ćw. 1. na karcie pracy ucznia (5),
  • nauczyciel rozdaje instrukcje do ćwiczeń grupom i podaje kolejność wykonywania ćwiczeń przez poszczególne grupy:
    Nad wykonującymi ćwiczenia oprócz nauczyciela prowadzącego czuwa drugi opiekun- nauczyciel świetlicy. Nauczyciel prowadzący nadzoruje pracę uczniów, wyjaśnia wątpliwości, kontroluje sposób wykonania zgodny z warunkami bezpieczeństwa.

III. Podsumowanie.

— Uczniowie prezentują wyniki, porównują je, wyciągają wnioski.

Oczekiwane wyniki, jakie uczniowie powinni zaprezentować po wykonaniu ćwiczeń / oczekiwane osiągnięcia uczniów:

 

1)      uczniowie dokładnie określają nazwę geograficzną regionu- Obniżenie Górnej Warty,

2)      uczniowie definiują region jako obszar, składający się z elemen­tów wzajemnie powiązanych, tworzących jedną całość i utożsa­miają go z pojęciem „Małej Ojczyzny”,

3)      uczniowie poprawnie zaznaczają na rycinie z siecią wód Polski odcinek rzeki swojego regionu,

4)      uczniowie poprawnie wykonują ćwiczenia w terenie, przestrze­gając zasad bezpieczeństwa; uzupełniają karty pracy,

5)      uczniowie poprawnie prezentują swoje wyniki, porównują z wyni­kami innych grup, ustalają wnioski.

 

 

Oczekiwane wnioski:

v     nazwa regionu określa charakter omawianego terenu,

v     rzeka w badanym odcinku ma charakter górnego biegu,

v     każdy powinien dbać o zachowanie walorów przyrodniczych „Małej Ojczyzny”

 

 


Materiały dla uczniów.

 

 

(1)

Praca domowa

 

Podaj nazwę swojego regionu wg wzoru. Zastanów się nad pojęciem „region”.

 

1.                  Kontynent                                             — ...............................

2.                  Państwo                                                — ...............................

3.                  Województwo                                       — ...............................

4.                  Powiat                                                   — ...............................

5.                  Miejscowość                                         — ...............................

6.                  Kraina Europy                                       — ...............................

7.                  Kraina geograficzna Polski                     — ...............................

8.                  Mniejsza jednostka geograficzna            — ...............................


 

(2)

 

Ryc. 5.    Kontur Polski z siecią wód. Opracowanie własne.
(3)

Ryc. 6. Szkic topograficzny regionu — otoczenia WNG „JURAJSKA”
w Postępie. Opracowanie własne.

(4)

 

Instrukcja dla uczniów.

 

DROGI UCZNIU!

Przed przystąpieniem do ćwiczeń bardzo dokładnie przeczytaj instrukcję, a dopiero potem przystąp do dokładnego, zgodnego z instrukcją wykonania ćwiczeń.


 

Ćwiczenie 2.

Pomiar głębokości rzeki za pomocą sznurka z ciężarkiem.

 

Sprawdź, czy sznurek, który przygotowałeś posiada węzełki rozmieszczone co 10 cm i czy ma odpowiednią długość (ok. 3 m).

Stań na mostku. Posługując się sznurkiem z ciężarkiem zmierz głębokość rzeki.

Pomiar powtórz. Wyniki zapisz w karcie pracy.

 

Ćwiczenie 3.

Pomiar prędkości przepływu wody wykonywany z brzegu rzeki.

 

Wymierz wzdłuż rzeki możliwie prosty odcinek o długości 30 m. Zaznacz końce odcinka np. ustawiając tam kolegów. Przygotuj pływak. Wrzuć go na kilka metrów przed początkiem odcinka. Włącz stoper lub odczytaj czas na zegarku, gdy pływak mija początek odcinka; uchwyć moment przepływu pływaka na wprost odcinka końcowego. Pomiar zapisz. Powtórz czynności co najmniej dwukrotnie. Przy kolejnych próbach wrzucaj pływaki coraz dalej od brzegu.

Oblicz średnią prędkość przepływu wody w rzece.

Wykorzystaj podany wzór (korelacja z fizyką). Wynik podaj w karcie pracy.

 

 

Pływak I

Czas:

Pływak II

Czas:

Pływak III

Czas:

 

 

 

Średni czas przepływu pływaka: (czas I + czas II + czas III) : 3 = ..................

 

Średnia prędkość przepływu wody w rzece:

 

30 m : śr. czas (w  [s]) = ............ m/s

 

(miejsce na obliczenia)

 


Ćwiczenie 4.

Pomiar szerokości koryta rzeki.

 

Znajdź po obu stronach mostu dwa obiekty wznoszące się pionowo nad brzegami. Jeśli nie ma takich obiektów poproś dwóch kolegów, aby stanęli po obu stronach rzeki i zmierz taśmą mierniczą odległość pomiędzy nimi.

Sprawdź, czy rzeka nie została w tym miejscu sztucznie zwężona. Wynik zanotuj w karcie pracy.

 

Ćwiczenie 5.

Za pomocą kompasu ustal kierunek nurtu rzeki.

Określ charakter brzegów rzeki, a następnie wypełnij schemat doliny w karcie pracy.

Na szkicu topograficznym (3) — zorientuj go, odnajdź dopływ lewobrzeżny rzeki i odczytaj jego nazwę.

 

Ćwiczenie 6.

Badanie przezroczystości, zapachu i pH wody rzecznej.

 

Próbnikiem nabierz nieco wody z rzeki. Postaraj się sięgnąć jak najdalej od brzegu — możesz zrobić to z mostu. Ustal przezroczystość wody oraz jej zapach, a następnie za pomocą papierka wskaźnikowego (korelacja z chemią) i skali barw określ jej odczyn. Do porównania wykorzystaj pH przygotowanej wody destylowanej. Wyniki zapisz w karcie pracy.

 

 

UWAGA!

Grupy wykonują ćwiczenia w określonej kolejności:

Grupa I   — ćw. 2, 4, 6, 3, 5.

Grupa II  — ćw. 3, 5, 2, 4, 6.

Grupa III — ćw. 6, 3, 5, 2, 4.

 

 

P O W O D Z E N I A!

(5)

 

KARTA PRACY UCZNIA.

 

Na podstawie poczynionych obserwacji i dokonanych pomiarów i badań uzupełnij poniższy tekst.

 

Ćw. 1.

     Wymień elementy krajobrazu i dokonaj ich podziału:

 

                              

Elementy krajobrazu
     ..................................       
    np. ............................     
  ............................ 
     ..................................
   np. ............................
     ............................
 

                                               

 

 

Ćw. 2.

 

Rzeka Warta ma w miejscowości Postęp głębokość .................... cm.

 

Ćw. 3.

Średnia prędkość przepływu wody w rzece wynosi ...................... m/s.

 


Ćw. 4.

 

a) szerokość koryta Warty w miejscowości Postęp wynosi ....................... m.

 

b) opisz schemat doliny rzecznej (koryto rzeki, zbocze łagodne, zbocze strome, dno doliny)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ćw. 5.

 

Rzeka Warta w miejscowości Postęp płynie w kierunku .............................

 

Ćw. 6.

 

Obserwacje i badania próbek wykazały, że woda w naszej rzece jest ............

............................, ma ................................. zapach i posiada odczyn ..........................................
Jej lewobrzeżnym dopływem jest .........................

 


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2002/2003

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”