Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

14657  odsłona

B. Micewicz, H. Bielecka: DETERMINANTY POZNAWCZEGO FUNKCJONOWANIA DZIECKA

Helena Bielecka, Bożena Micewicz

DETERMINANTY POZNAWCZEGO FUNKCJONOWANIA DZIECKA
NA PRZYKŁADZIE UCZNIA KLASY TRZECIEJ

 

 

1.      Ocena dotychczasowych postępów w nauce

2.      Ocena emocjonalnego funkcjonowania ucznia

3.      Sytuacja rodzinna

4.      Ocena możliwości poznawczych:

a.       interpretacja przysłów: sprawność umysłowa, kompetencja komunikacyjna,

b.      analiza interpretacji

c.       rysunek rodziny: sprawność grafomotoryczna, talent plastyczny, wskaźniki emocjonalnego funkcjonowania

d.      podsumowanie wniosków wynikających z badań

5.      Ocena ucznia

a.       ustalenie przyczyn ewentualnych nieprawidłowości poznawczego funkcjonowania ucznia

b.      określenie stymulacji rozwoju poznawczego

c.       określenie wymagań i zasad wzmacniania

 

Ad.1 XXX to chłopiec nie sprawiający większych problemów wychowawczych. W interakcjach miedzy osobowych jest spontaniczny, wnikliwy, skłonny do głoszenia własnych sądów. Kiedy czuje się nieakceptowany w grupie, pojawia się drażliwość, obawy, brak poczucia bezpieczeństwa, uczucie dyskomfortu. Niekiedy nie potrafi opanować złości i gniewu, co jest powodem konfliktów. Naukę szkolną ucznia utrudniają dwie wyraźne dysfunkcje: zdolność do syntetyzowania materiału spostrzeganego wzrokowo z zaangażowaniem orientacji przestrzennej oraz tempo uczenia się wzrokowo-ruchowego. Słaba jest ogólna koordynacja wzrokowo-ruchowa. Pojawianie się trudności w realizacji zadań zwiększa tonus mięśniowy powodując ogólne napięcie, niepokój ruchowy. Najlepiej rozwiniętą funkcją jest myślenie przyczynowo-skutkowe w sytuacjach społecznych. Chłopiec wykazuje trudności w czytaniu i pisaniu. Tempo pracy jest bardzo wolne. Trudności te spowodowane są zaburzeniami dysfunkcji w zakresie orientacji przestrzennej, percepcji wzrokowej oraz sprawności grafomotorycznej. Wynikiem tych nieprawidłowości są liczne błędy popełniane przy pisaniu jak i przy czytaniu (mylenie liter podobnych graficznie i słuchowo, odwracanie ich kształtu, opuszczanie liter lub sylab, błędy ortograficzne).Występujący deficyt w zakresie grafomotoryki ujemnie wpływa na jakość prac pisemnych ucznia, przez co strona graficzna jest znacznie zaburzona. Chłopiec lepiej radzi z wykonywaniem działań matematycznych. Samodzielnie układa i rozwiązuje proste zadania matematyczne. Opanował tabliczkę mnożenia. Interesuje się światem roślin i zwierząt. Jest miłośnikiem przyrody, chętnie opowiada o środowisku. Dba o kącik przyrody w klasie. Chętnie i starannie wykonuje ćwiczenia gimnastyczne, aktywnie uczestniczy w lekcjach pływania. Prace plastyczne i techniczne wykonuje realizując podany temat, ale nie zawsze są one estetyczne i dokończone.

 

Ad.2 Emocje odzwierciedlają stosunek jednostki do rzeczywistości, pełniąc ważną funkcję przystosowawczą. Pozwalają dziecku na ocenę i przystosowanie się do otoczenia, a także do samego siebie. Wpływają na regulowanie wzajemnych oddziaływań, komunikowanie się z ludźmi. Emocje i uczucia pozytywne pobudzają do kontaktów poznania, zbliżania, zaś emocje negatywne powodują unikanie, odrzucanie , bądź atakowanie tego co jest oceniane negatywnie.

 

 

Informacje o rozwoju emocjonalnym i społecznym dziecka uzyskiwane były po przez wykorzystywanie różnych metod: obserwacja dziecka w różnych sytuacjach, rozmowy, rozpoznawanie przeżyć dziecka poprzez organizowanie zabawy, gry, ćwiczenia, rysowanie, malowanie, lepienie, poprzez muzykę, scenki dramowe, przedstawienia kukiełkowe. Obserwacji poddano zachowanie ucznia w stosunku do siebie, innych ludzi, przyrody, wytworów kultury. Uczeń na początku kariery szkolnej wykazywał trudności przystosowawcze. Nie chciał chodzić do szkoły, nie przejawiał zainteresowania nauką. Trudności nadal występują. Chłopiec nie kończy rozpoczętych zadań. Niechętnie podporządkowuje się poleceniom. Zamiast wykonywać zadania często bawi się przyborami szkolnymi. Kiedy nie jest zadowolony z efektu pracy niszczy ją, nie podejmując dalszych prób prowadzących do sukcesu. Nie dba o swoje rzeczy, często zapomina o przynoszeniu przyborów szkolnych. Podczas lekcji ociąga się z wykonywaniem poleceń. Unika współpracy podczas zajęć grupowych. W trakcie zabaw narzuca innym swoją wolę i domaga się spełnienia swoich wymagań. W przypadku gdy jego warunki nie są akceptowane przez rówieśników, obraża się i gniewa, a czasami rezygnuje z uczestnictwa w grze. Często jest agresywny i kłótliwy. Nie przyznaje się do winy. Chłopiec ujawnia silnie negatywne lub pozytywne emocje. Chętnie dzieli się pozytywnymi odczuciami z klasą, demonstracyjnie informuje rówieśników o swoim sukcesie. Potrafi nazwać swoje emocje i porozmawiać o odczuciach. Dzięki tej umiejętności koledzy znają jego oczekiwania i starają się tak współdziałać, aby nie czuł się odtrącony. Reakcje chłopca często bywają nieadekwatne do sytuacji. Zdarza się, że w trakcie zabaw opuszcza swoją grupę bez przyczyny. Podczas wyrażania uczuć widoczne są reakcje pozawerbalne: gest, mimika, ruch. W relacjach z nauczycielem uczeń jest serdeczny i miły. Chętnie pomaga w pracach na rzecz klasy. Po zajęciach wykonuje prace plastyczne, którymi obdarowuje wychowawczynię. Był głównym inicjatorem loteryjki fantowej oraz teatrzyku kukiełkowego. Często wręczał swojej pani zgromadzone przez siebie skarby: muszelki, naklejki i kamyki. Znając problemy emocjonalne dziecka, nauczycielka podkreślała jego mocne strony, uzdolnienia i wkład pracy. Starała się stosować metody i formy oddziaływań wychowawczych proponowane w najnowszej literaturze psychologicznej np: program ,,Spójrz inaczej” Andrzeja Kołodziejczyka i Ewy Czemierowskiej. Kształciła umiejętność rozwiązywania problemów i konfliktów bez użycia siły. Organizowała sytuacje wychowawcze poprawiające pozycję dziecka w klasie. Podejmowała wysiłki mające na celu wykształcenie umiejętności zgodnego obcowania z innymi, pozytywnego postrzegania siebie i innych, rozumienia i mówienia o swoich uczuciach, słuchania, rozładowania stresu, Pomagała też rodzicom w zrozumieniu potrzeb dziecka. Umiejętność rozpoznawania własnych emocji i emocji innych, rozumienie uczuć i radzenie sobie z nimi, daje możliwość wszechstronnego rozwoju osobowości. To właśnie nastawienie emocjonalne do nauki, szkoły, nauczyciela wpływa na motywację, podwyższając lub obniżając aktywność i efektywność. Emocje mogą stanowić przyczynę lub skutek pozytywnego bądź negatywnego stosunku do nauczycieli, rówieśników, rodziców.

 

Ad. 3 Chłopiec pochodzi z pełnej rodziny. Oboje rodzice o wykształceniu zawodowym pracują na roli. Obecnie rodzina jest w trudnej sytuacji materialnej. Chłopiec jest najmłodszy w rodzinie. Ma dwóch braci i siostrę. Rodzice obarczeni nadmiarem prac część obowiązków wychowawczych przekazali babci i cioci, które mieszkają w sąsiedztwie. To właśnie one najczęściej opiekują się dzieckiem, które po lekcjach przebywa tam do późnych godzin. Matka wyraża swoje niezadowolenie z powodu nieobecności syna w domu, Najczęściej podczas rozmów z babcią matka wyraża swoje niezadowolenie z powodu nieobecności syna w domu. Rozmowy nie przyniosły jednak oczekiwanego rezultatu. Matka chłopca jest uzależniona od babci, która wspierana finansowo .rodzinę dziecka To powoduje, że chłopiec czuje się chroniony przez babcię i ciocię.

 Po upomnieniu przez matkę ucieka do babci, u której przebywa nawet kilka dni. W takich sytuacjach babcia wszczyna kłótnie z matką z powodu złego traktowania wnuka. Rozmowy te odbywają się często w obecności chłopca, który przebywając w takiej atmosferze umacnia się w przekonaniu, że jest dzieckiem odtrąconym przez rodziców. Nie reaguje na prośby matki dotyczące systematycznego odrabiania prac domowych, noszenia przyborów szkolnych. Matka nie ukrywa przed dzieckiem swego niezadowolenia. Podczas wywiadu stwierdziła, że pewne tajemnice rodzinne chłopiec zdradza babci. Takie zachowanie dziecka jest powodem konfliktów rodzinnych. Z powyższych faktów wynika, że dezorganizacja życia rodzinnego wywiera negatywny wpływ na funkcjonowanie dziecka w szkole. Uwidacznia się to głównie poprzez gorszy start, nieodpowiednie przygotowanie dziecka do wymogów szkolnych, słabe wyniki w nauce, trudności w zachowaniu się w szkole i poza nią. Taka sytuacja rodzinna powoduje rozluźnienie więzów rodzinnych i zaburza jej prawidłowe funkcjonowanie. Słabo układa się współpraca ze szkołą. Mimo próśb ze strony nauczyciela dotyczących nawiązania ścisłego kontaktu w celu wzajemnego wspierania ucznia, matka unika szkoły. Wizyty wychowawczyni w domu rodzinnym również nie wpłynęły na poprawę sytuacji. Matka nie egzekwowała od dziecka systematycznego odrabiania prac domowych oraz noszenia przyborów szkolnych.

 

Ad. 4 Ocena możliwości poznawczych

 

a) interpretacja przysłów

 

1. Darowanemu koniowi nie zagląda się w zęby.

ˇ         Koniowi nie trzeba zaglądać w zęby, bo może ugryźć.(interpretacja dosłowna)

 

2. Kto pod kim dołki kopie ten sam w nie wpada.

ˇ         Jak ktoś narobi dużo pułapek i zapomni gdzie je zrobił, to może sam wpaść w pułapkę.

(interpretacja dosłowna)

 

3. Baba z wozu koniom lżej.

ˇ         Koniom jest lżej, gdy na wozie jest pusto.

(interpretacja kategorii dosłownej)

 

4. Wie że dzwonią, ale nie wie w którym kościele.

ˇ         Jest dużo kościołów i w każdym dzwonią to pan jakby chciał iść do kościoła to nie wiedziałby do którego ma iść.

(interpretacja kategorii dosłownej)

 

5. Na złodzieju czapka gore.

ˇ         (Brak interpretacji)

 

6. Nosił wilk razy kilka ponieśli i wilka.

ˇ         Wilk może zjeść zająca, a potem myśliwy może zastrzelić wilka.

(interpretacja kategorii dosłownej)

 

7. Niedaleko pada jabłko od jabłoni.

ˇ         Jabłko daleko nie upadnie od jabłoni, czasami tylko trochę dalej się potoczy.

(interpretacja dosłowna)

 

8. Uderz w stół, a nożyce się odezwą.

ˇ         Jak ktoś mocno uderzy w stół, to nożyce zabrzęczą.

(interpretacja dosłowna)

 

9. Pasuje jak wół do karety.

ˇ         Brak interpretacji. Dziecko nie rozumie słowa wół.

 

10. Nie wszystko złoto co się świeci.

ˇ         Zbieracze złota czasami myślą, że to złoto się świeci, a to tylko w wodzie może błyszczeć kamień.

(interpretacja dosłowna)

 

b) analiza interpretacji przysłów

 

Podczas interpretacji przysłów uczeń chętnie udzielał odpowiedzi. Widoczne było jego zaangażowanie, zadowolenie i zainteresowanie. Dokonując analizy interpretacji przysłów można stwierdzić, że system myślenia powiązany jest z konkretnymi doświadczeniami. Znacząca przewaga interpretacji dosłownej świadczy o tym, że chłopiec jest na poziomie operacji konkretnych i jego rozwój umysłowy przebiega prawidłowo. Brak interpretacji przysłów, nasuwa przypuszczenie, że uczeń może posiadać zbyt mało doświadczeń poznawczych w zakresie rozumienia niektórych słów np: wół. Dziecko zbyt mało było pobudzane do obserwacji, rozmów na określone tematy, wyjaśnień, wyciągania wniosków, interpretowania widzianych zjawisk i rzeczy. Język dziecka cechuje mała płynność i plastyczność. Ubogi słownik ogranicza możliwości komunikacyjne. Chłopiec sprawia wrażenie, że chce powiedzieć znacznie więcej, ale napotyka barierę językową. Brak właściwego toku rozumienia niektórych przysłów nasuwa przypuszczenia o obniżonym poziomie intelektualnym.

 

c) rysunek rodziny

 

                         RYSUNEK RODZINY

                              Arkusz zapisu

 

Nazwisko i imię xxx....................................................Wiek......10 lat.......................................

Data urodzenia ...xxx...................................................Data badania...4.kwietnia..2001r............

Przedszkole, szkoła ......Podstawowa..........................Grupa, klasa ....trzecia.............................

Nazwisko badającego .......xxx.....................................................................................................

Nastrój badanego: pogodny, niespokojny, apatyczny, lękowy, rozdrażniony, podniecony

Stosunek do badania: bardzo zainteresowany, zainteresowany, nie zainteresowany, bierny, negatywistyczny.

Zachowanie badanego podczas rysowania: (momenty zahamowania, niechęć do rysowania którejś z postaci, wypowiedzi dziecka itp.)

 

Chłopiec w skupieniu tworzył pracę plastyczną. Widoczne było duże zaangażowanie i chęć tworzenia. Trudność sprawiało uchwycenie prawidłowych proporcji postaci

 

 

 

 

 

 

Kolejność rysowania:

 

W czasie kiedy badany rysuje, zaznaczyć w prostokącie cyframi kolejność rysowania postaci w takim układzie przestrzennym w jakim rozmieszczone zostały na rysunku. Po ustaleniu w rozmowie z badanym kogo postać przedstawia, zaznaczyć obok cyfr.

 

                                  BADANY

1-matka     2-ojciec     3- brat      4-siostra       5-brat       6-sam

 


 
                                 BADAJĄCY

 

Wywiad z dzieckiem

 

1. Opowiedz mi o rodzinie którą narysowałeś, co to za rodzina?

    • Moja rodzina jest miła, wesoła i uśmiechnięta. Lubimy jeździć na wycieczki.

 

2. Powiedz i pokaż kogo narysowałeś na swoim rysunku.

    • Na swoim rysunku narysowałem mamę, tata, brata Piotrka, siostrę Kasię, Sylwka i siebie.

 

3. Kto w tej rodzinie jest najbardziej miły, dobry? Dlaczego?

    • Najmilszy jest Sylwek, bo gra w piłkę i lubi się ze mną bawić. Chodzimy na spacery.

 

4. Kto w tej rodzinie jest najmniej miły, dobry? Dlaczego?

    • Najmniej miły jest Piotrek, bo dużo krzyczy, dużo wydaje pieniędzy. Nigdy nie bawi się ze mną.

 

5. Komu w tej rodzinie jest najlepiej, kto jest najbardziej szczęśliwy? Dlaczego?

    • Najbardziej szczęśliwa jest Kasia, bo dostaje dużo pieniędzy od rodziców.

 

6. Komu w rej rodzinie jest najgorzej, kto jest najmniej szczęśliwy? Dlaczego?

    • Najmniej szczęśliwy jestem ja, nie dają mi rodzice pieniędzy i nie zabierają na wycieczki. Dużo na mnie krzyczą zwłaszcza Piotrek. Nie dają oglądać bajek, tylko sami oglądają mecze.

               

7. Czy chciałbyś coś zmienić w tej rodzinie?

    • Chciałbym zamienić się z Kaśką, żeby ona otrzymywała tyle co ja, a ona tyle co ja.

 

8. Dlaczego nie narysowałeś......................................................................................................?

(w przypadku kiedy dziecko rysując własną rodzinę pomija na rysunku postacie wchodzące w jej skład).

..............................................................................................................................................................
............. ................................................................................................................................................

 

 

 

 

 

 

Inne wypowiedzi badanego dotyczące własnej rodziny

 

ˇ         Wszyscy ciężko pracują. Było lepiej jak żyła babcia Sabina, bo była renta. Jest mało pieniędzy. Mama pojechała do szpitala i ja pomagam tacie.

 

Analiza treści rysunku

Cechy rysunku poszczególnych postaci

M

O

DS

Rodzeństwo

Pozostali

Rysowanie postaci w pierwszej kolejności

x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wyraźne powiększenie postaci w porównaniu

z innymi

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Największe ozdobienie postaci

(wskaźnik dodatkowy)

x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rysowanie postaci w ostatniej kolejności

 

 

x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wyraźne zmniejszenie postaci w porównaniu

z innymi

 

 

x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Najmniejsze ozdobienie postaci

(wskaźnik dodatkowy)

 

 

x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wyraźne odsunięcie postaci od pozostałych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pominięcie postaci

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

M – matka   O – ojciec   S – sam   D – dziecko (przy rysunku „jakiejś” rodziny)

Usytuowanie postaci względem siebie

a)      postacie umieszczone obok siebie: M, O, D, D, DS

b)      postacie połączone rękami:

Duży dominujący dom, rozdzielający postacie. Niemowlę w wózku, małe dziecko nie istniejące faktycznie w rodzinie . Inne uwagi dotyczące treści rysunku.

 

Płaszczyzna obrazu została zagospodarowana. Widoczne są ślady cienkich i urywanych linii. W kompozycji pasowej wszystkie postacie zostały umieszczone obok siebie. Trudność sprawiało uchwycenie właściwych proporcji. Tułów postaci zbudowany z owalu, a kończyny za pomocą pogrubionej kreski i prostokątów. Ruch ciała przedstawiony został za pomocą uniesienia kończyn górnych.

 

d) Podsumowanie wniosków wynikających z badań

 

Na podstawie pracy plastycznej i rozmowy z dzieckiem można stwierdzić, że dziecko czuje się odtrącone i ma zaniżony obraz własnej osoby nad którą dominuje rodzeństwo i rodzice. Dziecko przedstawiło siebie jako ostatnią postać, mniejszą od pozostałych bez większych detali. Jest to wynikiem emocjonalnego nastawienia, wyolbrzymienia tych elementów, które mają dla dziecka znaczenie uczuciowe. Postacią, z którą dziecko czuło się najbardziej emocjonalnie związane była matka. Przedstawiona została na rysunku w pierwszej kolejności oraz ozdobiona dodatkowymi detalami, koralami, guzikami i kieszeniami. Widoczne silne kontrasty walorowe o przewadze pomarańczu i żółci, świadczą o braku równowagi emocjonalnej i bezpieczeństwa.

   

Ad.5 Ocena ucznia

Główną przyczyną trudności dziecka w szkole jest nieprawidłowe funkcjonowanie rodziny. Na podstawie rysunku można stwierdzić, że dziecko ma niezaspokojone podstawowe potrzeby miłości, ciepła i bezpieczeństwa. Zaspokojenie tych potrzeb stymuluje osiągnięcia rozwojowe. Dziecko ,które ma zapewnione poczucie bezpieczeństwa i jest chronione od lęków, rozwija się szybciej i lepiej w zakresie umysłu, sprawności fizycznej i kontaktów społecznych. Rodzina jest środowiskiem wychowawczym, w którym tkwią największe możliwości wszechstronnego rozwoju człowieka. Niezaspokojenie bliższego kontaktu z rodzicami powoduje opóźnienie rozwoju psychoruchowego i pojawianie się nieprawidłowych reakcji nieadekwatnych do badanego bodźca. Dziecko przez kontakt z dorosłymi pobudzane jest do aktywności. Systematyczny kontakt dziecka z rodzicami wpływa na kształtowanie się u niego pozytywnego obrazu samego siebie oraz obrazu świata. Z potrzebą samorealizacji łączy się potrzeba szacunku. Rodzice nie powinni krytykować wysiłków dziecka, poniżać i naginać siłą do idealnego wzoru, ponieważ zaspokojenie potrzeby szacunku prowadzi do wytworzenia u dziecka poczucia własnej wartości oraz wiary we własne siły i pewności siebie.

Dzieci w rodzinie formułują swe postawy, kształtują sposób bycia, ustalają normy moralne. Rodzice powinni posiąść wiedzę o rozwoju dziecka, zacieśnić kontakty ze szkołą i wspólnie z nauczycielem wspierać dziecko w jego rozwoju. Interpretacja przysłów oraz analiza postępów w nauce pozwalają przypuszczać, że sprawność umysłowa chłopca kształtuje się poniżej przeciętnej. Niedobór bodźców kształtujących wyobraźnię i zdolność logicznego myślenia oraz słownictwo wpłyną na gorsze funkcjonowanie dziecka w szkole i opóźnienie procesów poznawczych. Brak konsekwencji rodziców i małe zainteresowanie rodziców dzieckiem spowodowało zmniejszenie motywacji do nauki. Rozwój dziecka należy stymulować przez zacieśnienie kontaktów z rodzicami oraz dostosowanie wymogów ze strony nauczyciela do możliwości dziecka. Ważne jest, aby dziecko czuło się dowartościowane, akceptowane i pozytywnie motywowane. Należy tak dobierać metody działań, aby w pracy z uczniem wcielać piękną formułę Marii Montessori „Dopomóż mi, abym stał się samodzielny”. W pracy z dzieckiem należy zachować spokój i rozsądek. Nie można pozwolić, aby niepokój udzielał się dorosłym. Należy zwracać uwagę na staranne wykonanie prac oraz ich ukończenie, a także utrzymanie zainteresowania na zadaniu poprzez dobieranie zadań twórczych. Należy stopniowo wydłużać czas trwania zadania i nasilać stopień trudności. Wzmacniać poczucie własnej wartości poprzez pozytywne ukierunkowanie, na przykład poprosić o starcie tablicy, rozdanie pomocy lub wykonanie innej pożytecznej czynności. Dziecko powinno siedzieć blisko nauczyciela. W zabawach, w których bierze udział powinny być jasno określone zasady. Po zajęciach ruchowych należy stosować ćwiczenia według P. Dennisona lub ćwiczenia wymagające skupienia, spokoju. Dziecko powinno mieć zapewnioną w domu atmosferę akceptacji i spokoju. Należy być konsekwentnym w ustalaniu reguł, obowiązków. Osoba dorosła winna kontrolować swoje emocje. W kontakcie z dzieckiem, nie wolno reagować wybuchowo, gwałtownie. Należy zapewnić poczucie bezpieczeństwa, dając do zrozumienia, że jest kochane, mimo konsekwencji ze strony dorosłego. Stawiane wymagania powinna cechować jasność i klarowność, aby dziecko znało swoje obowiązki i wiedziało jak ma się zachować w danej sytuacji. Obowiązki domowe powinny być dostosowane do jego możliwości. Należy chwalić za dobre wykonanie zadanie oraz doceniać trud włożony w pracę, choćby dziecko wykonało ją mniej dokładnie. Ważne jest, aby dzienny rozkład zajęć dziecka był uporządkowany, miał jasną strukturę: odpowiednią i tę samą porą wstawania, oglądania telewizji, kolacji i snu. Należy ograniczyć czas spędzany przed telewizorem, wyeliminować programy o treści agresywnej. Rodzice powinni poświęcić codziennie trochę czasu na rozmowę i zabawę, aby dziecko czuło się kochane i akceptowane.



Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2002/2003

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”