Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

11594  odsłona

Różne ocienie erotyki w polskiej poezji XX wieku na wybranych przykładach

mgr Małgorzata Krzyżewska
Absolwentka Podyplomowego Studium Wychowania
Rodzinnego i Seksualnego Olsztyńskiej Szkoły Wyższej
Nauczyciel Szkoły Podstawowej w Świętajnie

 

Różne odcienie erotyki w polskiej poezji XX wieku na wybranych przykładach

Propozycje metodyczne

Zagadnienia związane z życiem płciowym od zawsze były w kręgu ludzkich zainteresowań. Jest to zrozumiałe, bowiem nikt nie rodzi się aseksualny. Przychodząc na świat, posiadamy określoną płeć. Ma ona niebagatelny wpływ na naszą osobowość i wszystko, co w dalszym życiu robimy i osiągamy.

W różnych epokach eksponowanie seksualizmu i erotyki było odmienne. Do takich tematów sięgali zarówno malarze, rzeźbiarze, graficy i pisarze, a wsród nich wielu poetów. Za ojca miłosnej liryki uważa się powszechnie Petrarkę. Raczej słusznie, bowiem jego sonety „Do Laury” były i są punktem odniesienia dla twórców tego typu poezji w kolejnych stuleciach.

O tym, co piękne i wzniosłe między dwojgiem ludzi pisali zarówno mężczyźni jak i kobiety. Z reguły opiewali oni miłość heteroseksualną, choć znane są przekazy opisów miłości homoseksualnej a także lesbijskiej (twórczość Safony).

Każda epoka preferowała własny ideał miłości i specyficzne podejście do płciowości. Starożytność i renesans propagowały miłość zmysłową, która jest źródłem radości człowieka. Wyraźny rozkwit erotyzmu nastąpił u Greków, znajdując wyraz w sztuce, filozofii i literaturze. Średniowiecze preferowało rezygnację z seksu na rzecz miłości platonicznej lub miłości skierowanej do Boga. Sprowadzono seks jedynie do funkcji prokreacyjnej, niszcząc w ten sposób erotyzm starożytnych. Mimo zakazów kościelnych w wieku XVI i XVII wytworzył się nurt plebejski akceptujący erotykę i seks. Znalazło to odbicie w poezji i pieśniach z tego okresu. Niektóre z nich są nierzadko frywolne lub wręcz sprośne. „Amor sarmacki był dość kanciasty, ale jurny”.

Romantyzm — hołdował miłości odrzuconej, nieszczęśliwej, niespełnionej. Modernizm — postawił na piedestał „kobietę fatalną”, której namiętność, zaborczość prowadziła w konsekwencji do upadku lub zniszczenia mężczyzny. Emancypacja kobiet i ruch feministyczny w XIX i XX wieku nie pozostały bez wpływu na obraz stosunków damsko-męskich także w poezji. Kobieta-wamp ukazana w poezji była kusząca i niebezpieczna. Posiadała łatwość zniewolenia i uśpienia męskiej czujności.

Poezja XX wieku pełna jest tematów miłosnych. Różne jej odcienie dostrzec można w twórczości Leśmiana, Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Tuwima, Słonimskiego, Szymborskiej, Wojaczka, Kozioł, Stasiuka, Kielar, Poświatowskiej i wielu innych. Są więc wiersze kobiet o kobietach, o gwałtownych uczuciach lub ich braku, są wyznania miłosne i opisy erotycznych namiętności.

 

Z reguły poprzez erotyzm rozumie się „…reakcję na aktywność fizyczną i psychiczą osób płci odmiennej, polegającą na okazywaniu zainteresowania i odczuwaniu przyjemności seksualnej”. Erotyzm określa się również jako „…miłość o silnym podłożu seksualnym i zmysłowym”. Według mnie najpełniejszą próbą wyjaśnienia jest stwierdzenie, że erotyzm to „…wszystko, co dotyczy ludzkich przeżyć i zachowań związanych z płcią, a nie odnosi się bezpośrednio do czynności czysto fizjologicznych”.

Tak zdefiniowany erotyzm może być postrzegany jako element humanizmu, bowiem największą wartość stanowi czlowiek, jego odczucia, zachowania, emocje. Erotyka ma ścisły związek z wieloma pozornie odległymi dziedzinami życia ludzkiego. Wywiera wpływ na język, etykę, moralność oraz kulturę. Może być też źródłem twórczej aktywności i zadowolenia.

Przeżycia ludzkie związane choćby w luźny sposób z płciowością są wdzięcznym tematem dla artystów. Wrażliwy poeta potrafi jak nikt inny ubrać w słowa to, co zdaje sie ulotne i delikatne. Pisanie o miłości nie jest łatwe. Czytanie poezji miłosnej też może okazać sie trudne dla kogoś, kto głęboko ukrywa swe uczucia.

Spośród wielkiej mnogości lirycznych wyznań można wyodrębnić takie, gdzie kobieta ukazana jest jako obiekt adoracji, nieosiągalna postać, przyjaciel, uwodzicielka, bezwstydna kochanka, pani życia i śmierci.

Warto więc na lekcjach wychownia do życia w rodzinie w gimnazjum sięgnąć po taki materiał literacki. Poezja erotyczna może być albo punktem wyjścia do dalszych rozważań i uogólnień albo ciekawym materiałem ćwiczeniowym.

Zasadne by było pominięcie znanych wierszy. Praca na nowym tekście uwolni uczestników od wcześniej zasłyszanych sądów, opinii i odniesień krytycznych.

Posłużenie się poezją ma także inne dobre strony. Wiadomo, że poezja nie jest popularna wśród młodzieży. A przecież może dostarczyć wielu wzruszeń, więc warto zachęcić uczniów do jej czytania. Poezja miłosna kierowana jest do osób w różnym wieku, toteż wśród jej odbiorców powinni być także młodzi ludzie.

Erotyki są atrakcyjne również dlatego, że o seksie, pożądaniu, miłości mówią w sposób wyjątkowy, piękny, daleki od wulgaryzmów, jakimi w mowie potocznej o sprawach płci wypowiada się duża część młodzieży.

Wiersze erotyczne użyte w częsci metodycznej zawierają jej różne odcienie, od subtelnego uczucia u Nowak po krytyczną ocenę wzajemnych relacji u Hajczuka. Więcej w nich aluzji niż opisów aktów seksualnych. W wierszu

„Zostałam stworzona tylko po to…” podmiotem lirycznym jest zakochana dziewczyna, która twierdzi, że jej ciało jest gotowe, by ktoś nim zawładnął.

Utwór Harasymowicza „Sceny zazdrości” mówi o tym, że istnieje uczucie zdolne zniszczyć miłość. Tytułowa zazdrość jest irracjonalna, pozbawiona jakichkolwiek podstaw, zupełnie tak jak w życiu. „Opoka” Hajczuka to w zasadzie pochwala miłości pełna oryginalnych porównań.

Wiersze Magdaleny Nowak, Wisławy Szymborskiej, Jerzego Harasymowicza i Antoniego Hajczuka mogą być wykorzystane na zajęciach dotyczących wartości związanych z płciowością człowieka (kobiecość i męskość), charakterystycznych cech miłości, zaufania bądź jego braku, zazdrości.

 

 

Bibliografia

1. Z. Kuchowicz: Obyczaje staropolskie. Łódź 1975, s. 374

2. Popularny słownik wychowania prorodzinnego i seksualnego, Warszawa 1996, s. 74

3. Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1980, s. 199

4. I. Obuchowska, A. Jaczewski: Rozwój erotyczny, Warszawa 1992, s. 9



Konspekt I

Poznajmy się wzajemnie.

Treść zajęć: wartości związane z płciowością człowieka.

 

Cele (po przeprowadzonej lekcji uczeń powinien):

  • uświadomić sobie czym jest kobiecość i męskość i jaką pełni rolę w ludzkim życiu,
  • podjąć starania, by zrozumieć płeć odmienną,
  • sprecyzować ogólny zarys wzajemnych oczekiwań kobiety i mężczyzny.

Metody i techniki pracy z grupą: zdania niedokończone, fotoekspresja, praca z tekstami M. Nowak „Zostałam stworzona tylko po to…” i W. Szymborskiej „Konkurs piękności męskiej”.

Środki dydaktyczne: magnetofon, arkusze papieru, mazaki, ilustracje kobiet i mężczyzn, karteczki samoprzylepne.

PRZEBIEG LEKCJI

1. Nauczyciel podaje uczniom temat spotkania.

2. Uczniowie podchodzą do ścian, gdzie zawieszone zostały przed lekcją arkusze papieru z niedokończonymi zdaniami:

Jestem kobietą, więc od dzisiejszych zajęć oczekuję .........................

Jestem mężczyzną, dlatego od dzisiejszych zajęć oczekuję ...............................

Uczniowie uzupełniają poszczególne zdania pamiętając o temacie spotkania. Wybrane osoby odczytują zdania z arkuszy.

3. Nauczyciel tworzy 4-osobowe grupy dziewcząt i 4-osobowe grupy chlopców.

Chłopcy otrzymują wiersz „Zostałam stworzona tylko po to…”, a dziewczęta „Konkurs piękności męskiej”. Na rozdane wcześniej kartki papieru grupy wypisują z wierszy wyrazy i zwroty (chłopcy z hasłem — kobiecość, dziewczęta z hasłem — męskość).

 

          Kobiecość                                                               Męskość

      .......................                                                    .................................

      .......................                                                    .................................

      .......................                                                    .................................

      .......................                                                    .................................

Nauczyciel zadaje pytanie czy spostrzeżenia dotyczące męskości i kobiecości zawarte na kartkach są wyczerpujące, wystarczające.

4. Grupy chłopców otrzymują ilustracje kobiet w różnym wieku i w różnych sytuacjach, dziewczęta dostają ilustracje mężczyzn.

Nauczyciel poleca, aby chłopcy wykonali plakat „Kobiecość”, a dziewczęta — plakat „Męskość”.
Podczas prezentacji grupa opisuje swoją fotoekspresję.
Nauczyciel zadaje uczestnikom pytanie: Jakie kryteria zadecydowały o powstaniu takiego, a nie innego plakatu?
Uczestnicy próbują określić swe oczekiwania względem płci przeciwnej.

 

                                                  Oczekiwania

              Wobec kobiet                                          wobec mężczyzn

 

          ...................................                           ...........................................

 

5. Nauczyciel krótko podsumowuje zajęcia. Uczestnicy swobodnie wypowiadają się na temat zajęć.

 

                                                                                          (mgr Małgorzata Krzyżewska)


Konspekt II

O zazdrości

 

Treść: Dlaczego ludzie są zazdrośni?

 

Cele (po przeprowadzonej lekcji uczeń powinien):

  • uświadamiać sobie, że zazdrość niszczy przyjaźń i miłość,
  • wzbudzać w sobie motywację do samodoskonalenia.
  • Metody i techniki pracy z grupą; rozmowa kierowana, „mówiąca ściana”, „linie życia”, „bańki mydlane”.

     

    Środki dydaktyczne; arkusze papieru, mazaki, przygotowane arkusze z wykresami, wycięte z papieru chmurki.

     

    PRZEBIEG LEKCJI

     

    1.      Uczniowie wchodzą do klasy, w której na ścianach zawieszone są 2 arkusze papieru ze stwierdzeniami:

     

    ZAZDROŚĆ NISZCZY MIŁOŚĆ

    NIE MA MIŁOŚCI BEZ ZAZDROŚCI

     

    Nauczyciel wita uczniów i rozdaje im karteczki samoprzylepne. Prosi, aby podeszli do arkuszy i przykleili karteczki pod tym stwierdzeniem, z którym się identyfikują.
    Nauczyciel krótko omawia wykonane ćwiczenie.

     

    2.      Uczestnicy dzielą się na grupy. Każda z nich otrzymuje arkusz papieru z narysowanym wykresem, na którym wypisane są różne emocje (radość, zdziwienie, strach, zazdrość, złość, depresja, itp.) — linia pionowa.
    Na linii poziomej oznaczone są lata (wiek człowieka).

     

     


    Grupy zaznaczają, w jakim wieku najbardziej uzewnętrznia się konkretna reakcja emocjonalna. Arkusze zostają zawieszone na ścianach i omówione przez reprezentantów grup.

    Nauczyciel zwraca uwagę, gdzie umieszczono zazdrość.

     

    3.      Uczniowie otrzymują wiersz J. Harasymowicza „Sceny zazdrości”. Cicho go czytają. Nauczyciel pyta: O kogo zazdrosny jest mężczyzna? Czy można mówić o zazdrości uzasadnionej? Czy istnieje zazdrość uzasadniona?
    Uczniowie wypowiadają się (burza mózgów).

     

    4.      Nauczyciel rozdaje uczniom „bańki mydlane” tj. karteczki w formie chmurki.

    Połowa kartek zawiera niedokończone zdania na temat zazdrości, druga połowa zawiera niedokończone porady jak walczyć z zazdrością np.:

    Zazdrość jest głupia, gdyż .....................................
    Nie okazuj zazdrości, sam wiesz, że to głupie, lepiej ....................................

     

    Zabawa polega na odszukaniu „swojej” pary.

     

    5.      Nauczyciel pyta uczniów, czy dzisiejsze zajęcia były ciekawe. Uczestnicy swobodnie wypowiadają się na temat zajęć.

     

     

                                                                                              (mgr Małgorzata Krzyżewska)

     

       

     

    Jerzy Harasymowicz-Broniuszyc

    WIERSZE MIŁOSNE

     

    Sceny zazdrości

     

    Ptaszek nad ławką
    udaje że śpiewa
    zagląda w jej dekolt
    precz ptaszku

     

    Kwiatek na ławce
    udaje że rośnie
    lecz za kolano ją łapie
    precz kwiatku

     

    Sukienka którą nosi
    tak przylgnęła do niej
    robi z nią właściwie
    co zechce i nikt nie wie
    precz sukienko

     

    Nawet motyl
    tuż przy jej włosach
    udaje że lata

     

    Więc biegam za nim
    czynię przy drodze
    sceny zazdrości

     

      powrót

     

     

     

    Magdalena Nowak

    TYLKO MIŁOŚĆ…

     

    Zostałam stworzona tylko po to
    żeby mnie dotykać Całym ciałem
    chłonę twój zapach jak kropelki deszczu
    w jednej chwili staję się słońcem wodą
    staję się bzem o którym mówisz
    czy może chciałeś pomyśleć jeszcze przed chwilą
    kiedy spojrzałeś na mnie

     

    Zostałam stworzona tylko po to
    żeby mnie dotykać Ciągle
    jeszcze nie wiesz o tym
    Kiedy zbliżasz się
    twoje dłonie są tak niebezpiecznie realne
    twoje oczy patrzą tylko na słowa
    nie zauważając na ciało które je wypowiada
    A ja jestem tylko ciałem
    ciałem stworzonym do dotykania
    ciałem wyczulonym na twój oddech uśmiech ciało
    ciałem któremu tak trudno przyznać się
    do powodu swojego istnienia

     

    Zostałam stworzona…
    Cała reszta przestaje być ważna
    Twoje usta coraz bliższe Na tyle prawdziwe
    że mogę wymyślać je bezkarnie
    Każdym nerwem przeczuwam jak są ciepłe i suche
    Do granicy bólu przeciągam każde słowo —
    zostałam stworzona…

     

    …spójrz na mnie

    powrót 


    Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2002/2003

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”