Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

6129  odsłona

K. Cmoch: Praca nad poprawą stanu ortografii

Krystyna Cmoch

Szkoła Podstawowa nr 3

ul. Grotta 3, 28-100 Busko-Zdrój

Praca nad poprawą stanu ortografii

Program autorski zajęć pozalekcyjnych
dla klasy IV–VI szkoły podstawowej

 

Spis treści

Wstęp

Cele – osiągnięcia

Metody pracy

Propozycje ćwiczeń

Etap I – ćwiczenia o charakterze gier dydaktycznych

Etap II – ćwiczenia ortograficzno-gramatyczne

Ewaluacja programu

Bibliografia

 

„Źle mówić lub pisać – to znaczy krzywdzić swoją mową tych wszystkich, którzy ją budowali. Język smuci się, choruje, gdy ludzie źle nim mówią i piszą”

Janusz Korczak

 

Wstęp

Kłopoty w nauczaniu pisowni, niska sprawność ortograficzna uczniów wszystkich szczebli nauczania, a nawet zdarzające się błędy w pisowni studentów wyższych uczelni, skłoniły językoznawców do podjęcia badań nad determinantami sprawności ortograficznej uczniów

Z badań wynika, że sprawność ortograficzna uczniów zależy w bardzo dużym stopniu od pamięci wzrokowej i czytelnictwa, od logicznego myślenia i uwagi, od płci (uczennice z reguły piszą poprawniej), od znajomości zasad ortograficznych i gramatyki, od uświadamiania sobie znaczenia ortografii i staranności pisma (im bardziej staranne i kształtne pismo, tym lepsza ortografia). Dobre oceny z języka polskiego na ogół idą w parze z poprawną pisownią. Niewielki wpływ na sprawność ortograficzną ma pamięć słuchowa, wady wzroku i przerwy w nauce ortografii.

Wyniki wskazują na potrzebę uczenia ortografii różnymi metodami. Szczególnie należy zwrócić uwagę na:

 

1.     Czytelnictwo – ciekawa lektura rozwija uczniów nie tylko poznawczo i językowo (bogacenie słownictwa), ale również pośrednio wpływa korzystnie na ich sprawność ortograficzną. Uczeń czytając, wielokrotnie styka się z poprawnym zapisem wyrazów – następuje trwale zapamiętywanie obrazu graficznego.

2.     Tablice ortograficzne – wywieszone w klasie tablice pozwalają uczniom kontrolować zapisy, bez udziału świadomości utrwalają obraz graficzny wyrazów. Tablice powinny być przejrzyste, litery kształtne, kolorowe.

3.     Graficzne wyróżnianie ważnych elementów – wzmacnianie wrażeń wzrokowych (przez podkreślanie, używanie barwy przy pisaniu, dobieranie podpisów do obrazków, ilustrowanie ortogramów).

4.     Pracę ze słownikiem ortograficznym – w trakcie szukania jednego wyrazu uczeń dostrzega wiele innych, a kontakt wzrokowy umożliwia mu zapamiętywanie ich pisowni. Słownik pozwala uczniowi poznać poprawną pisownię wyrazu, a równocześnie uniknąć błędu, wyrabia także krytyczny stosunek ucznia do własnych umiejętności.

5.     Rolę powtórzeń – jednokrotne przedstawienie zapisu nie daje gwarancji, że uczeń zapamięta, konieczne są powtórzenia. Powinno się stosować powtórzenia syntetyzujące i okolicznościowe. Na powtórzenia syntetyzujące – obejmujące określony zakres wiadomości z kilku lekcji, przeznaczamy całą jednostkę lekcyjną. Powtórzenia okazjonalne powinny pojawiać się na każdej lekcji.

góra

Cele/osiągnięcia

Celem głównym programu jest kształcenie sprawności ortograficznej przez:

♦ kształcenie koncentracji, spostrzegawczości i uwagi

♦ utrwalanie poprawnego wzoru graficznego

♦ kształcenie świadomości i odpowiedzialności ortograficznej

♦ opanowanie zasad ortograficznych

♦ umiejętność stosowania zasad w ćwiczeniach

Metody pracy

♦ praca z tekstem

♦ praca ze słownikiem ortograficznym

♦ gry dydaktyczne

♦ metoda zabawowa

góra

 

Propozycje ćwiczeń

Etap I – ćwiczenia o charakterze gier dydaktycznych

Doskonalenie techniki czytania:

♦ wyszukiwanie liter w tekście;

♦ segregowanie wyrazów wg określonych głosek, np. ą, ę, ć, ś, ń

Ćwiczenia ortograficzne:

♦ wyliczanie wyrazów z określona trudnością ortograficzną, np. z  rz, ó;

♦ zawody przy tablicy – kilku uczniów jednocześnie zapisuje dyktowane wyrazy,

♦ wspólna poprawa i wyjaśnienie pisowni

Ćwiczenie spostrzegawczości:

♦ „zauważ zmianę” – ustawiamy kilka przedmiotów w dowolnej kolejności, dziecko stara się je zapamiętać po czym zmieniamy kolejność;

♦ „kto znajdzie więcej szczegółów w ciągu dwóch minut” – widok za oknem, ilustracja książkowa.

Ćwiczenie refleksu:

♦ głoska – słowo;

♦ litera – słowo;

♦ szukamy sylab

Ćwiczenia proponowane przez M. Wilczkową „Zabawy ze słowem”

Ćwiczenie pamięci:

♦ powtórzysz? – powtórzę;

♦ nauczyciel wypowiada cztery słowa, np.
pies, kot, róża, bratek – dziecko powtarza je w tej samej kolejności
                            (słów może być więcej),

♦ z pamięci i do rymu – powtarzanie kilku słów do rymu, np.

gama, mama, rama, tama

kara, para, mara, fara

karta, Marta, warta, narta

bura, fura, tura, góra, itp.

Zróbmy coś dla wymowy:

♦ skąd ten dźwięk?

♦ policz ile to słów;

♦ słowa zadane.

„Zabawy ze słowem” ćw. s. 109-111

góra

Ćwiczenie wymowy:

♦ powtarzanie trudnych zestawów słów, np.

– Trzy pstre przepiórzyce przeleciały przez trzy pstre kamienice.

– Król  Karol kupił królowej Karolinie korale koloru kolorowego.

– Suchą szosą Sasza szedł.

– Z czeskich Czech trzech Czechów szło.

– Pchła pchłę pchła.

Ćwiczymy umiejętność wysławiania się:

♦ kto się kiedy z czego śmiał ;

♦ trzy zakończenia tej samej opowieści;

♦ przedstawiamy dziennik telewizyjny.

„Zabawy ze słowem” s.125-135

Ćwiczenia ortograficzne:

♦ pisanie tekstu z pamięci jako przygotowanie do dyktanda.

Zabawy ze słowem związane z ilustracją:

♦ zgadywanka – oglądamy obrazek, zakrywamy go i zadajemy pytania typu:

– jakiego koloru był dach?

– jakie widziałeś rośliny?

♦ na jaką literę? – nauczyciel wymienia litery alfabetu – uczeń podaje przedmiot zaczynający się na podana literę;

♦ gra w przymiotniki – nauczyciel podaje przedmiot znajdujący się na obrazku: uczeń określa go dwoma, trzema przymiotnikami.

Ćwiczenia w kształtnym pisaniu:

♦ przypomnienie kształtu liter na planszy;

♦ prawidłowe łączenie liter;

♦ kształtne pisanie pojedynczych wyrazów.

góra

 

Czytanie tekstu ze zrozumieniem:

♦ czytając tekst pt. „Rozmowa z Andersenem” J. Iwaszkiewicza, znajdź odpowiedzi na pytania:

– gdzie żył i mieszkał Andersen?

– jakie miał uzdolnienia?

– jak wyglądał jako młody człowiek?

– jakie miał dzieciństwo?

– skąd czerpał pomysły do swoich bajek?

Ćwiczenia ortograficzne:

♦ kopiowanie krótkiego tekstu;

♦ podkreślanie w tekście lub wodzenie długopisem po trudnych wyrazach.

Rozwijanie myślenia twórczego i wyobraźni – ćwiczenia grupowe:

♦ Łańcuch skojarzeń.

♦ Ja kończę, ty zaczynasz.

♦ Utwórz wyrazy.

♦ Absurdalne porównania.

♦ Nowe tytuły.

♦ Co bym zrobił, gdybym był...

Opis ćwiczeń w „Język polski w szkole” nr 2 1996/97 s. 45,46

Ćwiczenia ortograficzne:

♦ uzupełnianie tekstu brakującymi wyrazami o wiadomej pisowni;

♦ uzupełnianie luk w wyrazach odpowiednimi literami.

Praca nad graficznym poziomem pisma:

♦ ćwiczenia podnoszące sprawność rąk i koordynacji wzrokowo-ruchowej – lepienie, wycinanie, segregowanie, układanie

Kształcenie sprawności językowej – zamykanie myśli w granicach zdania, osiąganie spójności tekstu:

napisz dwa zdania rozpoczynające opowiadanie o przygodzie wakacyjnej;

♦ dopisz kilka przymiotników, które kojarzą ci się z np. domkiem:

♦ podane zdania połącz w logiczny tekst.

Więcej ćwiczeń w „Język polski w szkole” nr 5 1996/97 s. 49, 50

Ćwiczenia kształcące umiejętności bacznego obserwowania otaczającej nas rzeczywistości:

♦ Widzę, słyszę, czuję i maluję świat

ćwiczenia wg „Język polski w szkole” nr 4 1995/96 s. 45

góra

Etap II – ćwiczenia ortograficzno-gramatyczne

Pisanie z pamięci.

♦ Nauczyciel przygotowuje karteczki z napisanymi zdaniami. Wyrazy z trudnością ortograficzną można wyeksponować kolorem lub podkreśleniem. Uczniowie dokładnie obserwują tekst, analizują trudne wyrazy, zapisują tekst z pamięci, sprawdzają zapis, dokonują korekty.

Ćwiczenia ortograficzno-gramatyczne.

♦ Do podanych wyrazów dopisz wyrazy pokrewne uzasadniające pisownię „rz” Wyróżnij kolorem wymieniające się litery:

wierzyć – .......................

mierzyć – .......................

chmurzyć – .......................

gwarzyć – .......................

wietrzysko – .......................

gitarzysta – .......................

♦ Przepisz podane związki wyrazowe. Podkreśl kolorową kredką „rz”. Po jakich spółgłoskach występuje rz? Odszukaj regułę w słowniku ortograficznym.

biała brzoza, chrzęst zbroi, liliowe wrzosy, krótka drzemka, trzoda chlewna, krzak róży, grzbiet górski, dojrzałe owoce, głębokie przekopy, małe krzewy

♦ Przepisz, zmieniając w podanych zdaniach formę 3. osoby czasu przeszłego na formę 1. osoby czasu teraźniejszego. Cząstkę –uje wyróżnij kolorem.

Janek pracował systematycznie. Sensownie planował swój czas. Podczas lekcji notował ważne wiadomości. Codziennie kupował gazety. Opiekował się swoim rodzeństwem. Szanował swoich rodziców.

♦ Ułóż jak najwięcej wyrazów z podanych sylab.

– a, ba, ek, żur, żant, ża, na, gaż, ro, bot, giel, ło (abażur, żaba, żurek, żurnal, bagaż, bażant, róża, żabot, żagiel, ażur)

– głów, sów, ny, ka, róż, wie, ki, ek, ni, ca, wiór, o, wzór, gór, (główka, główny, sówka, różny, różnica, różki, wieczór, wiewiórka, górka, ogórek, górny, górki)

♦ Przepisz podane czasowniki, dopisując do nich przedrostek „z”, „s”. Aby nie zrobić błędu, poszukaj w słowniku odpowiedniej reguły.

_dziwić się, _harmonizować, _bawić, _sypać, _działać, _szarpać, _chudnąć, _hańbić, _szyć, _palić, _burzyć.

♦ Ze słownika ortograficznego wybierz po pięć rzeczowników z „ó” niewymiennym:

a) w nazwach zwierząt,

b) nazwach ludzi,

c) nazwach rzeczy

♦ Do  podanych rzeczowników w mianowniku liczby pojedynczej dopisz dopełniacz liczby mnogiej. Uzasadnij pisownię wyrazów z „ó”, podkreślając wymieniające się litery.

pole – _________      woda – _______________

droga – _________     zagroda – ______________

przygoda – __________    załoga – ___________

swoboda – __________    robota – _____________

♦ Przepisz podane niżej przymiotniki i dopisz po jednym przymiotniku zdrobniałym zakończonym na „–utka”. Podkreśl te zakończenia.

 

mała –          krótka –

szczupła –        wąska –

drobna –          słaba –

pulchna –      krucha –

gruba –          mizerna –

Praca ze słownikiem ortograficznym.

♦ Który wyraz: przysiąść czy przysiąc wcześniej jest umieszczony w słowniku?

♦ Kto szybciej wyszuka wyraz skomplikować? Przed jakim wyrazem i po jakim wyrazie umieszczono go w słowniku?

♦ Wyszukaj w słowniku 10 wyrazów ilustrujących regułę pisowni wyrazów z „ó” wymiennym.

Przepisywanie – samodzielna praca uczniów, którzy mają trudności w pisaniu (wg wskazówek prof. dr hab. Marty Bogdanowicz z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego).

♦ Uczeń codziennie przepisuje dowolny tekst (10 zdań) w specjalnie założonym zeszycie do ćwiczeń ortograficznych, zapisuje datę przy wykonanym ćwiczeniu.

♦ Nauczyciel sprawdza tekst i podaje liczbę błędów.

♦ Uczeń porównuje napisany tekst ze wzorem i wyszukuje błędnie napisane wyrazy.

♦ Poprawa błędnie napisanych wyrazów – podanie zasad pisowni, odmiana przez przypadki, podanie wyrazów pokrewnych lub ułożenie zdań.

♦ Poprawiony tekst podpisuje nauczyciel.

♦ Ustalenie nagrody, np. za napisanie i poprawienie 10 tekstów – ocena bardzo dobra.

góra

 

Ewaluacja programu

Przed wdrożeniem programu wskazane jest przeprowadzenie testu diagnozującego. W czasie realizacji programu można prowadzać notatki z uwagami dotyczącymi przebiegu zajęć. Po wdrożeniu programu należy dokonać jego ewaluacji, w celu uzyskania informacji zwrotnej o jego merytorycznej wartości i ewentualnej potrzebie modyfikowania i uzupełniania.

Jako narzędzie ewaluacji mogą posłużyć załączone do programu testy.

góra

Bibliografia

1. Sawa B., Jeśli dziecko źle pisze i czyta, Warszawa 1974

2. Kujawa E., Kurzyna M., Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu, Warszawa 1994

3. Jastrząb J., Gry i zabawy w terapii pedagogicznej, Warszawa 1994

4. Wilczkowa M., Zabawy ze słowem, Warszawa 1983

5. Język polski w szkole, nr 4 1995/96

6. Język polski w szkole, nr 2 1996/97

7. Język polski w szkole, nr 5 1996/97

8. Bogdanowicz M., O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu, Lublin 1994

9. Polański E., Dydaktyka ortografii i interpunkcji, Warszawa 1987


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA, rok szk. 2001/2002

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”