Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

9828  odsłona

Małgorzata Mizielska - Rola podstawowych funkcji psychofizycznych w procesie czytania – dojrzałość szkolna

Małgorzata Mizielska

nauczyciel nauczania zintegrowanego

PSP Nr 10 w Ostrowcu Św.

e-mail: mmizielska@wp.pl

Rola podstawowych funkcji psychofizycznych
w procesie czytania – dojrzałość szkolna

 

Aby zrozumieć rolę funkcji psychofizycznych w procesie czytania należy chociaż pokrótce omówić poziom i rozwój tychże funkcji u dziecka rozpoczynającego naukę szkolną.

Pod koniec okresu przedszkolnego dziecko prawidłowo rozpoznaje i różnicuje kształty konkretnych przedmiotów jak i figur geometrycznych. Rozwijają się też spostrzeżenia słuchowe, wzrasta wrażliwość słuchowa. Następuje rozwój słuchu werbalnego i muzycznego.

Spostrzeżenia dziecka wzbogacają się i różnicują. Chociaż mają one jeszcze charakter globalny, to już w wieku około 6 lat dziecko zdolne jest do przeprowadzenia syntezy i analizy spostrzeganego materiału. W tym okresie najdokładniej spostrzega ono w trakcie działania.

Zmianom rozwojowym podlega także wyobraźnia, która stopniowo przekształca się z mimowolnej w dowolną, a wyodrębniając się z czynności percepcyjnych, staje się samodzielną funkcją psychiczną.

Od początku wieku szkolnego spostrzeganie – kierowane przez nauczyciela, łączy się z umiejętnością skupienia uwagi, która choć jeszcze przez kilka lat może być mimowolna, zaczyna nabierać cech dowolności i trwałości. Wymaga to starań ze strony dziecka. Utrzymanie uwagi dłużej np. na czytaniu bez materiału ilustracyjnego nuży dziecko, powoduje, że zaczyna ono być niespokojne, nie uważa, wykonuje zbędne ruchy. Wynika to ze słabości komórek nerwowych dziecka, które pod wpływem dłuższych, jednostajnych bodźców szybko ulegają hamowaniu ochronnemu, promieniującemu na sąsiednie okolice kory mózgowej, wywołując stan senności i spadek uwagi.

Stopień koncentracji i umiejętności skupienia uwagi zależą nie tylko od wieku, ale w dużej mierze także od cech indywidualnych dziecka, zwłaszcza od cech jego temperamentu.

Z chwilą rozpoczęcia nauki szkolnej zmieniają się wymagania dotyczące pamięci dziecka. O ile wcześniej mogło ono zapamiętywać mechanicznie np. piosenkę, wierszyk, to w szkole wymagane jest zapamiętanie materiału lekcyjnego ze zrozumieniem. Bardzo istotna jest taka gotowość pamięci, aby dziecko w  każdym momencie mogło przypomnieć sobie to co zapamiętało wcześniej. Trwałość i gotowość są bardzo ważnymi cechami pamięci dziecka, które się uczy.

Prawidłowe działanie narządów zmysłów (wzroku-oko, słuchu-ucho) ma bardzo istotne znaczenie dla należytego przystosowania się dziecka do wymagań szkoły. Poprzez te narządy dziecko odbiera wrażenia. Między 6 a 7 rokiem życia możliwości poznawcze poszczególnych zmysłów wzrastają do tego stopnia, że umożliwiają dziecku prawidłowe odbieranie i analizowanie złożonych bodźców słuchowych i wzrokowych niezbędnych do podjęcia nauki czytania i pisania. Pojawia się więc gotowość (dojrzałość) szkolna.

Na dojrzałość szkolną składają się różnorakie doświadczenia w sferze motorycznej, umysłowej, emocjonalnej i społecznej, kształtujące się na bazie praw fizjologicznych rządzących rozwojem dziecka. Znane są bowiem przypadki dzieci wykazujących możliwości czytania już w wieku 4 lat, co wcale nie znaczy, że są one dojrzałe do szkoły. Większość dzieci osiąga bowiem tzw. dojrzałość szkolną w siódmym roku życia, dlatego uczenie cztero- czy pięciolatka może mijać się z celem. W wieku 7 lat w całym rozwoju fizycznym i psychicznym dziecka zachodzą znaczne zmiany ilościowe i jakościowe, które składają się na dojrzałość szkolną lub jej brak.

Co zatem znaczy, że dziecko jest dojrzałe do rozpoczęcia nauki ?

Określając stopień dojrzałości szkolnej, należy brać pod uwagę trzy aspekty:

  1.   Rozwój fizyczny, czyli prawidłowe i stosowne do wieku takie ukształtowanie kości, mięśni, narządów wewnętrznych, układu nerwowego, narządów zmysłów, które zapewnia odpowiednią odporność na zmęczenie, wysiłek fizyczny, choroby, a także dobrą sprawność we wszystkich zakresach motoryki,
  2. Rozwój umysłowy, czyli taki poziom rozwoju funkcji poznawczych, który umożliwia osiąganie dobrych wyników w nauce szkolnej. Jest to umiejętność spostrzegania i różnicowania spostrzeżeń, wymagana do realizacji programu nauczania w klasie 1. Dostatecznie wykształcony poziom wyobraźni i uwagi dowolnej, zdolność do intencjonalnego zapamiętywania i odtwarzania podawanych treści. Prawidłowy rozwój mowy zarówno pod względem artykulacji dźwięków, jak i zasobu pojęć i słów oraz swoboda poprawnego wypowiadania myśli. Zdolność do myślenia przyczynowo-skutkowego oraz wnioskowania.
  3. Rozwój uczuciowo-społeczny, którego poziom wyznacza dziecku możliwości pod względem podporządkowania się wymaganiom szkoły, stopień wrażliwości na ocenę, umiejętność panowania nad sobą, dostateczną motywację do wykonywania zadań, umiejętność współpracy i współdziałania z rówieśnikami.

Dość istotna jest też odpowiednia motywacja i zainteresowanie nauką, szkołą. Przy ocenie rozwoju społecznego zwraca się uwagę na takie cechy, jak: wytrwałość, obowiązkowość, systematyczność, na to czy dziecko będzie zdolne do współżycia w grupie, czy będzie umiało dostosować się do wymagań życia zbiorowego. Ważna jest też dojrzałość emocjonalna, dzięki której dziecko staje się bardziej opanowane i potrafi sobie radzić w sytuacjach poważniejszych.

Jak więc widać nauka, w tym czytania, to proces długotrwały i dość skomplikowany, do którego zaistnienia niezbędny jest szereg sprzyjających warunków (o których powyżej mowa). Na szczególną uwagę zasługuje tu rozwój narządów zmysłów bezpośrednio zaangażowanych i odpowiedzialnych za powodzenie procesu czytania.

 

BIBLIOGRAFIA:

B. Sawa: Jeżeli dziecko źle czyta i pisze. W-wa 1997, WSiP

N. Wolański: Rozwój biologiczny człowieka. W-wa 1983, PWN

 


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA maj, 2002

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”