Publikacja w serwisie

Bookmark and Share

5925  odsłona

Joanna Jasińska - Ocena z wychowania fizycznego na tle zagadnień oceny w dydaktyce

Joanna Jasińska

Ocena z wychowania fizycznego
na tle zagadnień oceny w dydaktyce

Ocenianie jest procesem zbierania informacji, formułowania sądów i podejmowania decyzji. Natomiast ocena szkolna to ustosunkowanie się nauczycieli do osiągnięć ucznia i informowania o wyniku uczenia się. Wyrazem oceny szkolnej może być stopień szkolny lub opinia wyrażona w formie pisemnej lub też ustnej. Obecnie w naszym kraju obowiązuje 6-cio stopniowa skala ocen (od 1 do 6). Nauczycielom często trudno się w tej skali zmieścić, rozszerzają więc tą skalę dodając plusy lub minusy (w przypadku ocen śródrocznych i końcoworocznych — nie stosuje się plusów i minusów).

Istnieją również następujące skale ocen:

  • bieżąca
  • semestralna (śródroczna)
  • roczna (końcowo roczna)

Przedmiotem bieżącej kontroli jest sprawdzenie i ocena wyników nauczania uzyskanych na poszczególnych lekcjach. Do najczęściej stosowanych sposobów sprawdzania przyswojonej wiedzy i zdobytych umiejętności praktycznych należy:

  • ustna, wyrywkowa kontrola,
  • tzw. kartkówka (sprawdzian pisemny),
  • test dydaktyczny,
  • praca mająca na celu sprawdzenie praktycznych umiejętności uczniów, jak np. montaż określonego urządzenia według schematu podanego na lekcji, przeprowadzenie doświadczenia chemicznego itd.
  • odpowiedzi ustne
  • prace klasowe

Przy wystawianiu ocen semestralnych i rocznych podobnie jak w przypadku ocen bieżących stosuje się testy dydaktyczne, prace pisemne, sprawdziany praktyczne itp. przy czym służą one sprawdzeniu znacznie obszerniejszej treści, bo przerobionych w ciągu danego semestru bądź roku nauki. Jednak uzyskane wyniki nie powinny decydować o ocenie semestralnej czy rocznej, gdyż powinna ona opierać się na wszystkich poprzednich sprawdzianach i testach, a ponadto na wszech stronnej pracy każdego ucznia.

Ocena szkolna spełnia kilka ról.

Przede wszystkim jest to rola diagnostyczna. Programy nauczania wyznaczają cele poszczególnych przedmiotów. Taksonomia celów nauczania wylicza je bardzo szczegółowo i pozwala opracować dokładną instrukcja poszczególnych czynności, potrzebnych do rozwiązania kolejnych zadań. Uczeń musi zatem przyswoić określone programami treści nauczania, zrozumieć je, stosować w różnych ćwiczeniach i życiu praktycznym. Pracując nad treściami ćwiczy zarazem własne myślenie i  zdobywa umiejętności uczenia się. Równocześnie wytwarza się odpowiedni stosunek ucznia do poznawanych treści, rozbudza się jego zainteresowanie, wzmacniają się motywy ucznia się, ale może być i na odwrót, powstaje odraza do tematu, zniechęcenie ćwiczeniami, znudzenie nauką itp. Nauczyciel, sprawdzając w ciągu roku postępy ucznia, zwraca uwagę na realizację szczegółowych zadań i na tej podstawie wydaje ocenę poszczególnym uczniom bądź zespołom. Umożliwia mu to wprowadzenie pewnej korekty do procesu nauczania, jeśli wyniki nauczania w pewnej dziedzinie okażą się niewystarczające ,ale również udzielenie niektórym uczniom wskazówek dotyczących usunięcia luk i błędów w opanowanej wiedzy. Takie sprawdzenie jest potrzebne dość często, by nie dopuścić do utrwalenia się błędu i przekształcenia się źle przyswojonych wiadomości w nawyki.

Ocena spełnia również rolę selekcyjną. Decyduje o corocznych promocjach i powtarzaniu klasy, o terminowym lub opóźnionym kończeniu szkoły, o skierowaniu do różnego typu szkół średnich, o uzyskaniu świadectwa dojrzałości i o dostaniu się na wyższe studia, w życiu zawodowym - o awansie.

Ma również znaczenie wychowawcze. Pozytywna ocena jest do dalszego uczenia się, wzmacnia motywację ucznia. Ocena negatywna może być dla niego ostrzeżeniem, gdy jednak ustawicznie powtarza się, zniechęca do nauki i prowadzi do niepowodzeń szkolnych. Dlatego nauczyciele stawiają uczniom mało uzdolnionym łatwiejsze pytania, by również oni odczuli sukces i wytrwali w pilności w zdobywaniu nowych umiejętności. Nie ma takiego ucznia, który nie posiadał by pewnych cech dodatnich zasługujących na pochwałę. Nawiązanie do nich poprzez wyrażenie dobrej oceny i zachęcenie do pracy nad sobą, wsparcie czasami dobrą oceną dalszych wysiłków ucznia w wyrównaniu braków może usunąć zaniedbanie i  uratować niejednego ucznia przed porażką.

Kazimierz Sośnicki rozróżnia dwie oceny: aktualistyczną i  dyspozycyjną.

Pierwsza nie wnika w całość procesów wewnętrznych i zewnętrznych pracy ucznia, pomija obserwację postępów, wkładu pracy, wysiłków, jego stanów uczuciowych itp. Izolując się od całego bogactwa procesów towarzyszących uczeniu się skupia uwagę na jednorazowym rezultacie.

Druga stara się uzupełnić braki pierwszej. Określa ona nie tyle aktualny stan opanowania wiedzy, co dyspozycje psychiczne i warunki pracy ucznia. Daje pełniejszy obraz całego procesu zdobywania wiadomości i umiejętności. Nie chodzi w tym przypadku o sam końcowy efekt uczenia się, który nie koniecznie musi w konkretnym przypadku pomyślnie się zaprezentować, lecz o zdolność do pewnych procesów myślowych czy sprawnościowych, o potencjalną możliwość uzyskania wysokiego osiągu w korzystnych dla ucznia warunkach.

Między tymi dwoma rodzajami oceny ucznia jest dość duża różnica.
Co innego bowiem jest ustalić i możliwie dokładnie oceniać aktualnie posiadane wiadomości i umiejętności ucznia, a zgoła co innego - zdać sobie sprawę co jest przyczyną postępów ucznia, co hamuje jego rozwój, jego zdolności. Jakimi metodami można optymalnie podnieść poziom jego wydolności.

Ocena w wychowaniu fizycznym

Wychowanie fizyczne w szerokim zakresie i pełnym rozumieniu obejmuje cały kompleks zagadnień natury zdrowotnej, higienicznej i wychowawczo-organizacyjnej w odniesieniu do dzieci i młodzieży. Główną troską tych zabiegów jest taki oddziaływanie, które mając na względzie pełny rozwój osobowości człowieka zmierza przede wszystkim do pomnażania jego “potencjału biologicznego”. Nie chodzi tu jedynie o zdrowie, sprawność fizyczną, rozwijanie zdolności i umiejętności ruchowych, ale także o higieniczny tryb życia, ładną postawę, harmonijny rozwój ciała. Przez wychowanie fizyczne współuczestniczy się też w kształtowaniu postawy społecznej ucznia oraz wyrabia się takie cechy osobowości, jak dzielność, odwaga, zdecydowanie, przedsiębiorczość, zaradność.

Według Macieja Demela ocena szkolna z wychowania fizycznego jest bardzo ważnym czynnikiem motywującym i regulującym stosunek ucznia do przedmiotu nauczania. Spełnia ona funkcję dydaktyczną, wychowawczą i społeczną.

Funkcja dydaktyczna oceny szkolnej wiąże się z potrzebą stałego informowania nauczyciela i ucznia o stopniu realizacji celów wytyczonych przez program nauczania. Ocena stanowi również rodzaj diagnozy pedagogicznej, która ułatwia właściwy dobór oraz korektę środków postępowania dydaktyczno-wychowawczego. Ponad to stwarza podstawę do porównania wyników poszczególnych uczniów, klas i szkół.

Mówiąc o wychowawczej funkcji mamy głównie na uwadze wpływ ocen na aktywność ucznia, jego motywację uczenia się oraz samodoskonalenia. Kontrola i ocena zaspokajają poza tym potrzebę poznania własnej wartości i samo potwierdzenia.

Społeczna funkcja oceny wyraża się tym, że jest ona istotnym czynnikiem kształtującym wzajemne stosunki między jednostką a zespołem klasowym, ułatwić również może dokonanie właściwego wyboru kierunków studiów lub pracy zawodowej.

Zdaniem Zdzisława Chromińskiego ocena szkolna powinna do tych cech indywidualnych ucznia, na których kształtowanie może wpływać wychowanie fizyczne i sport. Ocena ta tym pewniej spełnia swoje wielorakie funkcje, im bardziej symuluje przygotowanie uczniów do ich przyszłych zadań w życiu. Musi być obiektywna, tzn. otrzymane informacje powinny być niezależne (w miarę możliwości ) od oceniającego i czynników podrzędnych. Zainteresowanie ucznia kryteriami ocen uzależnione jest od ich atrakcyjności i prostoty. Ponad to kryteria powinny uwzględniać szerokie kryteria normy adaptacyjnej. Stanowi to podstawowy warunek realizacji mobilizującej i aktywizującej funkcji oceny.

Ponad to wprowadzenie oceny wiąże się z dążeniem dzieci i  młodzieży jaką jest dążenie do porządku.
Na temat sposobu oceniania w wychowaniu fizycznym wypowiadało się i nadal wypowiada wielu dydaktyków. Różne są też zdania na temat kryteriów oceniania na lekcjach w-f. W. Gniewkoski proponuje trzy kryteria:

  • sprawność fizyczna
  • postęp w sprawności fizycznej
  • postawa społeczna ucznia i jego stosunek do przedmiotu

K. Zuchora na podstawie wyników swoich badań wysuną propozycje przyznania podstawowego kryterium oceny z w-f umiejętnością ruchowym. Oparł się na następujących przesłankach:

  • wychowanie fizyczne wywiera największy wpływ na umiejętności ruchowe dzieci i młodzieży, na ich sprawność fizyczną i na wiadomości o sporcie
  • umiejętności ruchowe są bardziej trwałe i stanowią lepszą podstawę dobrowolnej działalności ruchowej młodzieży niż sprawność fizyczna
  • poziom umiejętności ruchowej
  • poziom umiejętności ruchowych jest bardziej adekwatnym wykładnikiem pracy nauczyciela z młodzieżą niż jej sprawność fizyczna, która w dużym stopniu zależy od warunków fizycznych młodzieży
  • w ocenie umiejętności mieści się zarazem ocena za sprawność fizyczną i wiadomości o sporcie.

Natomiast Z. Jaworski wymienia 5 kryteriów oceny z wf.

  • sprawność fizyczną
  • umiejętności ruchowe
  • postawę społeczną
  • aktywność sportową
  • wiedzę z zakresu wychowania fizycznego.

Jestem nauczycielem klas młodszych i często zastanawiam się jak ocena z wf. może skrzywdzić dziecko, a przede wszystkim zniechęcić do wykonywania ćwiczeń i czynnym uczestniczeniu w lekcji. Każde z dzieci chce być najlepsze, zyskiwać dzięki temu naszą aprobatę i ocenę najwyższą. Zastanówmy się więc i  z rozwagą stawiajmy oceny, by nie skrzywdzić uczniów, nie zniechęcić ich do sportu.

 

Bibliografia:

1. Demel M. — O wychowaniu zdrowotnym.

2. Kamiński A. — Funkcje pedagogiki społecznej.

3. Wroczyńki R. — Pedagogika społeczna.


© Joanna Jasińska, 09-530 Gąbin, ul. Kościuszki 4/8


Publikacja umieszczona w Serwisie Publikacji Nauczycieli ODA maj, 2002

 
 

Serwis ODA - Strona główna > Pełny katalog publikacji  |   Strona autora/ów  |

Zamknij okno

góra

Serwis jest prowadzony przez Wydawnictwo „e media”